Oversterfte, ziekte en verspreiding Covid19 2024-25

Actueel risico volgens LoCovid 29 juni 2024

Risico op besmetting → Long Covid & invaliditeit HOOG, en nog steeds exponentieel stijgend. Rioolwaarde 22-6: 801 → 29 duizend besmettingen PER DAG → op termijn ~2900 LongCovid-gevallen EXTRA PER DAG, waarvan 721 ernstig invaliderend. Ca. 1,3% besmettelijk. De meeste schattingen geven een aanhoudende oversterfte aan van ongeveer 15%. Covid-ziekenhuisopnames worden niet meer landelijk gepubliceerd, maar het Radboud ziekenhuis maakt bekend dat bij hen de opnames stijgen. Andere infecties zoals kinkhoest en parvovirus komen nog steeds erg veel voor. Informatie over nieuwe varianten moet vooral uit het buitenland komen en van reizigers die uit Nederland vertrekken. KP.3 lijkt het meeste voor te komen in Nederland.

LET OP: Algemene onderbouwing, interpretatie en achtergrond-informatie bij de rubrieken vindt u via de [info] link in headers

Oversterfte Covid19, 2024 week 24 [info]

Het CBS meldt een sterfte van 3020 voor week 24 van 2024. Bij extrapoleren van de CBS-methode komen we daarmee voor week 24 uit op een ondersterfte van 76 (-2,4%). Wanneer uitgegaan wordt van het gemiddelde of het laagste kwartiel van de periode 2010-2019, blijft de oversterfte onveranderd hoog (391 voor het gemiddelde en 450 voor het laagste kwartiel).

Dit geeft de volgende aantallen, percentages en totale aantallen voor week 24 van 2024:

MethodeAantalPercentageTotaal
CBS-76-2,4%59.388
Gemiddelde39114,9%103.404
Laagste kwartiel45017,6%129.430

De oversterfte wordt nog door een paar andere partijen bijgehouden. Gijs van Loef, die vooral schrijft over de problemen in de zorg, komt deze week op een ondersterfte uit (vermoedelijk op basis van de methode van het RIVM, waarin de sterfte door Covid nu deel uitmaakt van de verwachte sterfte). Hij merkt echter wel op dat de ondersterfte aan het dalen is. Onderstaande tabel komt uit zijn Tweet op 27 juni.

Daarnaast is er de sterftemonitor, van een groep die zich vooral richt op de vaccins. Zij komen op een oversterfte uit van 327, vergelijkbaar met het aantal op basis van het gemiddelde tussen 2010 en 2019. Ook zij twijfelen aan de methode van het RIVM (waarin sterfte aan Covid als het nieuwe normaal wordt gezien). Een screenshot van hun grafiek is hieronder te zien met de bovenste lijn hun geschatte oversterfte en de onderste lijn de door het RIVM geschatte oversterfte. Het is nu afwachten hoe ze de huidige oversterfte gaan koppelen aan een vaccin dat nog maar in beperkte mate in het najaar van 2023 is toegediend.

Op Twitter komt Low Covid Kano op een aantal van ongeveer 500 Covid-gerelateerde doden uit. In dezelfde grafiek uit de Tweet, hieronder getoond, wordt ook het aantal virusdeeltjes in het riool weergegeven, en het geschatte aantal besmettelijke personen. Dat aantal is pas in de afgelopen weken sterk toegenomen. Het kan dus zijn dat de sterfte in de komende weken nog gaat toenemen.

Merk op dat, in deze grafiek, de geschatte sterfte als gevolg van Covid (+complicaties) niet heel erg sterk gekoppeld lijkt te zijn aan het aantal besmettelijke personen, zelfs niet met een vertraging. De sterfte als gevolg van Covid lijkt niet (meer) vooral in de weken na de besmetting plaats te vinden, maar vindt ook later plaats. Dit komt waarschijnlijk door bijvoorbeeld een verhoogde kans op hart- en vaatziekten na Covid, die maanden of jaren aan kan houden.

Het algemene probleem is dat we met redelijk wat onzekerheid zitten rond de sterfte als gevolg van Covid. Dit komt grotendeels doordat besmettingen niet meer worden bijgehouden (we moeten het doen met globale maten, zoals metingen in het riool en de oversterfte). Op individueel niveau weet je dus niet wanneer iemand Covid kreeg, wanneer een persoon overleed, en waaraan die persoon overleed. Je weet alleen wanneer er veel Covid rond ging en wanneer er meer oversterfte was (en ook die oversterfte wordt steeds lastiger te schatten, want de pre-pandemie komt steeds verder in het verleden te liggen). Dit is een gemiste kans, want we hadden veel meer over dit virus kunnen leren als we een goede registratie hadden aangehouden.

Virusdeeltjes in rioolwater [info]

Het aantal virusdeeltjes in het riool neemt sterk toe, zoals ook al in de grafiek van low Covid Kano hierboven was te zien. De grafiek hieronder is gebaseerd op data van corona-lokaal.nl en laat op 22 juni een waarde van 801 deeltjes per 100 duizend inwoners zien. Met een huidige stijging van ongeveer 200 deeltjes per week zit de huidige waarde waarschijnlijk al boven de 1000 deeltjes per 100 duizend inwoners (maar met exponentiële groei kan het nog sneller gaan).

Kijken we naar de week voor en inclusief de 22e juni, dan komen we volgens de methode van DataGraver uit op ongeveer 176 duizend nieuwe infecties. Met de conservatieve schatting van het RIVM, waarin 10% van deze infecties leidt tot langdurige klachten (ook bekend als long Covid, post-Covid, of PASC), hebben rond de 17,6 duizend Nederlanders in de afgelopen week nieuwe of verergerde klachten ontwikkeld die niet ontstaan zouden zijn zonder de infectie.

Het exacte aantal mensen dat te maken heeft met aanhoudende klachten door hun infectie(s) met SARS-Cov2 is lastig te schatten.

  • Je weet nooit helemaal zeker of iemand bepaalde klachten (bijvoorbeeld: hartklachten, dementie, astma) niet ontwikkeld had als ze geen infectie hadden doorgemaakt.
  • Omdat we niet meer testen, is het vaak ook niet duidelijk wie er hoeveel infecties heeft doorgemaakt en wanneer.
  • De langdurige gevolgen van een infectie met SARS-Cov2 kunnen ook met een vertraging optreden, wat het lastiger maakt de klachten te koppelen aan de infectie.
  • Niet alle gezondheidsschade door SARS-Cov2 geeft klachten. De nieren kunnen, bijvoorbeeld, veel van hun functie verliezen zonder dat de persoon het merkt.

De aanpak van het RIVM in hun onderzoek was te vragen hoeveel deelnemers bepaalde klachten hadden op een bepaald moment nadat ze bij de teststraat waren geweest. Een deel van die mensen testten positief, een ander deel negatief. Het RIVM hanteert het verschil tussen deze twee groepen als indicatie voor het percentage infecties met SARS-Cov2 dat tot langdurige klachten leidt. De test die daarvoor gebruikt is (de PCR test), is gevoelig, dus er is maar een kleine kans dat de negatief testende groep op het testmoment een infectie had. Deze groep kan echter in de weken en maanden na de test wel Covid hebben doorgemaakt. Deze mensen zouden eigenlijk in de positieve groep moeten zitten. Daardoor is de 10% waarschijnlijk een onderschatting.

Een vaak gemaakt argument is dat lichtere klachten, zoals concentratieproblemen, niet zo belangrijk of erg zouden zijn. Het is bijzonder dat we deze benadering alleen bij Covid lijken toe te passen. Bij vapen bijvoorbeeld, krijgen we duidelijk te horen dat vapen tot concentratieproblemen kan leiden en dat vapen daarom voorkomen moet worden. Bij Covid doen we dat niet. Terwijl ook Covid voorkomen kan worden door inzet van FFP2/FFP3, ventilatie, HEPA luchtreinigers, testen en minder vaak met grote groepen bij elkaar te gaan zitten. Als iedereen probeert geen infectie op te lopen, zorgt dit voor minder viruscirculatie, en daarmee een gezondere bevolking.

Als je er vanuit gaat dat alle personen die in de afgelopen 10 dagen een infectie hebben opgelopen nu besmettelijk zijn, dan kom je uit op 1,34% van de bevolking die nu besmettelijk is. Dat is ongeveer 1 op de 75 Nederlanders. Bij een klein feestje van 25 feestvierders geeft dit een kans van ongeveer 29% dat iemand besmettelijk is. Dat loopt op tot 49% bij een feestje van 50 feestvierders.

Infectieradar [info]

Bij de infectieradar is ook een duidelijke toename te zien in het aantal deelnemers met luchtwegklachten (al geeft Covid lang niet altijd luchtwegklachten, en worden niet alle luchtwegklachten veroorzaakt door Covid). Bij de infectieradar test momenteel 1% positief voor het Coronavirus. Het is onduidelijk of iedereen test, een willekeurige steekproef test, of alleen mensen met luchtwegklachten (en daar weer een steekproef van).

Gegevens van het Nivel laten ook zien dat er meer SARS-Cov2 rondgaat. In de kleine steekproef bij mensen met luchtwegklachten wordt een aanzienlijk deel SARS-Cov2 gevonden, zoals te zien is in de grafiek hieronder.

Daarnaast gaan er ook andere infecties meer rond dan voor de pandemie. Het RIVM probeert nog vol te houden dat dit een inhaalslag betreft, maar je gaat je ondertussen afvragen of we niet genoeg hebben ingehaald. Zo gaat er nog steeds bijzonder veel kinkhoest rond:

En ook de vijfde ziekte gaat meer rond dan eerder:

De blog van deze immunoloog legt uit waarom deze toegenomen infecties waarschijnlijk het gevolg zijn van eerdere infecties met SARS-Cov2 en niet het gevolg zijn van het overslaan van infecties in 2020 en 2021 of het gebrek aan training van het immuunsysteem.

Je hoort bijna niets over de nieuwe golf besmettingen met het Coronavirus. De overheid laat hier een belangrijke taak liggen (die zelfs in de grondwet genoemd staat). Gelukkig wijzen twee artsen in het Radboud ziekenhuis de bevolking er nog wel op. Ook zij staan waarschijnlijk onder druk om niet als angstzaaiers weggezet te worden, dus ze moeten vermoedelijk op eieren lopen.

,,Maar Covid blijft iets anders dan een gewone verkoudheid: je kunt er blijvende klachten aan overhouden. Het advies blijft daarom onder meer: ben je ziek, blijf thuis. En werk thuis als je klachten hebt.”

Chantal Rovers, infectioloog van ziekenhuis Radboudumc in Nijmegen.

Ook de oorzaak van de zomergolf wordt goed geduid. Dit geeft ook meteen het probleem aan met de huidige aanpak van vertrouwen op immuniteit uit eerdere infecties en eventueel vaccinaties. Deze immuniteit neemt steeds na ongeveer 6 maanden af (binnen de bevolking – er zijn verschillen tussen personen), en er komen steeds nieuwe varianten. Dit laatste komt doordat we het virus de kans geven rond te gaan. Binnen elke persoon kan het muteren, dus meer infecties betekenen een hogere kans op mutaties.

,,We zien wel dat de aantallen ook in andere landen toenemen. Dat komt onder meer omdat het alweer een tijdje geleden is dat veel mensen gevaccineerd zijn of besmet waren, waardoor de afweer iets is afgenomen. Ook zijn er andere subvarianten ontstaan.”

Chantal Rovers, infectioloog van ziekenhuis Radboudumc in Nijmegen.

De ziekenhuisgegevens worden niet meer openbaar gemaakt. Dat betekent niet dat ze geheim zijn geworden. Het Radboud mag de cijfers gewoon op Twitter zetten:

De overheid wil er blijkbaar gewoon geen tijd en geld meer aan besteden. Voor zover dus de pandemische paraatheid. Als het geld kost, dan doen we het niet.

Variants of Concern (VOC) [info]

Vanuit het buitenland weten we dat de varianten KP.3 en LB.1 de veroorzakers zijn van de huidige golf. Het RIVM blijft ondertussen alles JN.1 noemen.

De monsters van reizigers uit Nederland worden wel uitgesplitst naar de nieuwe varianten, zoals in de Tweet hieronder is te zien. En daarin is te zien dat KP.3 ook in Nederland dominant aan het worden is (of al is).

Conclusie: actueel risico [info]

Het risico op besmetting met Coronavirus is momenteel hoog, ondanks de zomer, het mooie weer, buiten zitten en genoeg ventilatie. Dit laat zien dat het Coronavirus geen “seizoensvirus” is (waar meestal alleen de winter mee bedoeld wordt) zoals de griep. Je moet je dus het hele jaar beschermen.

Jessica Wildfire beschrijft de huidige fase treffend: Long denial.

“Long Denial describes the urge to dismiss every result of mass infection as a mystery. It’s the need to blame everything a virus does on lockdowns that happened years ago, and in many places never happened at all. It’s the tedious reliance on bad science to bash masks and air purifiers, or even criminalize them. Long Denial has cursed us with such bogus terms as learning loss and immunity debt, ideas that debunk themselves over time.”

Jessica Wildfire op okdoomer.io.

Niet alleen de gewone mens doet eraan mee.

Long denial is een ernstig probleem. Ernstiger dan een virus dat met relatief eenvoudige vormen van preventie in toom gehouden kan worden.

Mocht u het echter beu zijn om steeds maar opnieuw ziek te worden, liever geen long Covid willen ontwikkelen (of de kans op hart- en vaatziekten, neurologische aandoeningen, auto-immuunziekten en diabetes willen verlagen) en ook al deze ziekten niet iemand anders aan willen doen: Er zijn stappen waarmee je de kans op infectie en verspreiding kunt verlagen:

  • Draag FFP2/FFP3 mondneusmaskers (goed aansluitend op het gezicht, zodat de lucht door het masker gaat, niet erlangs). Mocht u mondneusmaskers bijzonder onaangenaam vinden: Ze zijn het meest van belang in slecht geventileerde binnenruimtes met veel mensen of waar u een lange periode verblijft. Een tussenoplossing (minder ideaal, maar alles helpt) is dus om ze vooral in slecht geventileerde ruimtes te gebruiken met veel mensen of waar u lang moet verblijven. Buiten kun u proberen afstand te behouden vanwege de uitstekende ventilatie. Het is wat lastiger om door een masker te ademen dan zonder masker. Een tip is daarom om thuis te oefenen.
  • Ventileer binnenruimtes. Het virus blijft langer hangen bij slechte ventilatie. Met een CO2-meter kunt u goed inschatten hoe goed de ventilatie is. Bij een goede ventilatie kunt u overwegen afstand te houden in plaats van een masker te dragen (ook hier: met masker meer bescherming, maar alles helpt).
  • Gebruik luchtreinigers met HEPA. Deze verwijderen de aerosolen met het virus uit de lucht. Dit kan een extra laag bescherming geven.
  • Test. Let op: De zelftests zijn niet echt betrouwbaar en je kunt ook besmettelijk zijn zonder klachten. Als je herhaald test (bijvoorbeeld: om de twee tot drie dagen), dan is de kans een stuk kleiner dat je een infectie mist. Elke infectie die je detecteert is meegenomen, want je kunt erop handelen (bescherm anderen met isolatie, FFP2/FFP3, HEPA en ventilatie).