Samenvatting actueel Covid19-risico 20 maart 2026
Op basis van rioolwatermetingen is het besmettingsrisico voor Covid19 nu op een historisch minimum gekomen sinds het begin van de metingen. Het geschatte aantal infecties in Nederland lag op 10 maart nét onder de 1500 per dag. We kunnen dus vaststellen dat de “herfst”-coronagolf nu eindelijk echt voorbij is. Deze heeft wel een jaar geduurd, van 2025 week 10 t/m 2026 week 10, de roodbruine golf (XFG-variant) rechts in het diagram hieronder.
Ook de griepgolf, vooral de H3N2-variant, is inmiddels achter de rug, en het percentage deelnemers aan de infectieradar-testgroep met luchtwegklachten is weer terug naar normaal, zo’n 4,4%.
De cijfers voor de weeksterfte zijn door het CBS bijgewerkt tot 2026 week 10. De ASMR-oversterfte in week 2 t/m 9 blijft fors, resp. 312, 244, 119, 186, 230, 252, 112 en 206. Alleen in week 10 duikt de oversterfte in de min (-136), maar deze waarde zal nog wel bijgewerkt worden over 2 weken.
LET OP: Algemene onderbouwing, interpretatie en achtergrond-informatie bij de rubrieken vindt u via de [info] link in headers
Virusdeeltjes in rioolwater week 2026-10 [info]
Meting 10 maart: 42 (x 1011 virusdeeltjes per 100.000 inwoners) volgens Corona Lokaal, gebaseerd op rioolwatermetingen van het RIVM. Dit is het laagst gemeten virusniveau sinds het begin van de metingen op 14 september 2020! De herkenbare minima in onderstaande grafiek van Corona Lokaal zijn achtereenvolgens:
- 19-6-2021: niveau 46,5 ~ 1494 infecties per dag
- 25-9-2021: niveau 61,1 ~ 2198 infecties per dag
- 25-6-2023: niveau 47,1 ~ 1679 infecties per dag
- 8-4-2024: niveau 65,9 ~ 2373 infecties per dag
- 28-2-2025: niveau 60,7 ~ 2184 infecties per dag
- en nu dus 10-3-2026: niveau 41,5 ~ 1494 infecties per dag
Uiteraard zegt het niets over de toekomstige ontwikkelingen, ongetwijfeld komen er weer nieuwe coronagolven zolang we niets aan preventie doen. Maar voor nu kunnen we éven opgelucht ademhalen en eindelijk wat nuttige of leuke, maar risicovolle, dingen doen die we mogelijk al lang uitgesteld hebben.
Landelijke spreiding van besmettingen
Op Corona Lokaal is ook de landelijke spreiding van het coronavirus te zien over de provincies. ALLE provincies zijn nu wit gekleurd, hetgeen betekent dat overal het virusniveau onder de 100 ligt. Ook dit hebben we nog niet meegemaakt sinds het begin van de rioolwatermetingen in 2020.
Verloop van aantal besmettingen per dag
Het is nuttig om het verband tussen virusdeeltjes in rioolwater en aantal besmettingen met Covid19 per dag, zoals gevonden door Datagraver, te gebruiken om het verloop van het aantal virusdeeltjes in rioolwater van Corona Lokaal om te rekenen naar een grafiek met het aantal dagelijkse besmettingen. Het geschatte aantal infecties per dag spreekt meer aan dan een abstracte rioolwaterwaarde c.q. virusniveau.
Door de geïnterpoleerde, gewogen en genormeerde data van Corona Lokaal per dag te vermenigvuldigen met 36 krijgen we onderstaande grafiek, met het geschatte aantal Covid19-infecties per dag, vanaf 1 oktober 2020, het begin van de rioolwatermetingen. Op die éne dag 10 maart zouden er dan nog zo’n 1494 infecties zijn geweest in Nederland, en 11.990 in de hele voorafgaande week. Erg laag dus, in vergelijking met alle eerdere metingen. Toch achten wij 1500 Covid19-infecties per dag niet echt weinig. Immers, als 10% daarvan langdurig klachten houdt (onderbouwing), verwachten we dus o.b.v. 2026 week 10 op termijn zo’n 1200 patiënten met nieuwe of verergerde LongCovid-klachten, waarvan er 300 ernstig beperkt zullen zijn. In het VK maakte men zich drukker om enkele tientallen jongeren met meningitis.
In bovenstaande grafiek zijn ook de risiconiveaus Laag, Matig, Hoog, Zeer hoog en Extreem aangegeven conform onze vastgestelde tabel. Het niveau tussen de gele en oranje lijn noemen we hoog. De periode met dit hoge infectierisico liep vanaf 7 augustus tot 17 december. In week 8 is het infectierisico helemaal door niveau matig gedoken en is nu (erg) laag. In onderstaande grafiek is de periode van april 2024 tot heden uitgelicht en vergroot.
Hier is duidelijk te zien dat het SARS-CoV-2 virusniveau in Nederland nu laag is. Zolang het duurt.
Cumulatief aantal besmettingen
Uitgaande van de besmettingen per dag kan ook het cumulatieve aantal besmettingen in een grafiek gezet worden:
Hier is bijvoorbeeld uit af te lezen dat pas in november 2022 Nederlanders gemiddeld 1x besmet waren, maar óók dat nu al 45,7 miljoen besmettingen een feit zijn, zodat nu, ruim 3 jaar later, Nederlanders al gemiddeld ruim 2,5x besmet zijn geweest. Vergelijk dat eens met de griep: de meeste mensen krijgen hooguit één keer in de 5 of 10 jaar griep, terwijl Covid19 nog steeds gevaarlijker én besmettelijker is dan influenza, en veel vaker leidt tot PAIS (Post Acute Infection Syndrome).
Percentage besmette personen
Als er elke dag ~1494 Covidbesmettingen bijkomen, en besmette personen zijn ~10 dagen besmettelijk, dan zouden momenteel zo’n 15.000 mensen besmettelijk zijn, dat is ~0,08% van alle Nederlanders.
Het percentage op Covid19 positief geteste mensen wordt ook bijgehouden in de RIVM-testgroep voor registratie van luchtweginfecties (infectieradar). De meest nauwkeurige data over het percentage positieve Covid19-testen in Nederland is te vinden op de RIVM-pagina Actualiteiten over coronavirus SARS-CoV-2. Het verloop van dat percentage vanaf 2020 week 45 t/m 2026 week 11 hebben we weergegeven in onderstaande grafiek.
In deze grafiek zijn dezelfde patronen te herkennen als in de grafiek met het aantal infecties per dag hiervoor.
Het percentage besmette personen in week 9 blijkt hier 0,01% te zijn. Dat is veel minder dan wat we aan het begin van deze sectie schatten, 0,08%. Hoewel er ook veel onzekerheid zit in die laatste waarde, denken wij toch dat onze schattingen dichter de werkelijkheid benaderen dan het percentage geïnfecteerden in de RIVM-testgroep. Die onderschat vaak de ernst van de situatie. Dat komt omdat veel mensen in de testgroep met luchtwegklachten een Covid19-zelftest doen, waarvan bekend is dat die vaak vals negatief zijn. Ook wordt een besmet persoon in de week erna niet opnieuw meegeteld, terwijl deze toch vaak 1-2 weken besmettelijk blijft. Tenslotte vermoeden wij dat de RIVM-testgroep, die geheel bestaat uit vrijwilligers, niet representatief is voor de gemiddelde Nederlander. De deelnemers zijn zich waarschijnlijk beter bewust van het infectiegevaar dan de meeste Nederlanders, en dus voorzichtiger.
Hoeveel Covid19-besmettingen leiden tot Long Covid?
Of en hoe vaak Covid19-besmettingen nu nog steeds tot Long Covid leiden is een vraag die in Nederland weinig aandacht kreeg. De medische elite en alle media gingen er stilzwijgend van uit dat alle bekende ernstige LongCovid-patiënten (vaak wordt een aantal van ~100.000 in Nederland genoemd) in 2020 en 2021 ziek zijn geworden. Sporadisch werden percentages van 1 à 2% genoemd dat tegenwoordig nog langdurige klachten houdt na besmetting. Terwijl in een vorig jaar augustus verschenen meta-analyse van 429 onderzoeken, gepubliceerd tussen 5 juli 2021 en 29 mei 2024, werd vastgesteld dat de prevalentie van Long Covid (welk deel van Covid19-infecties leidt tot Long Covid) wereldwijd gemiddeld 36% was!
Vorig jaar herfst echter bracht het RIVM, met een beperkt lokaal Nederlands onderzoek door bijna uitsluitend RIVM-medewerkers, het “goede nieuws” dat een jaar na een Covid19-infectie minder dan 1% nog langdurige klachten daarvan ondervindt. Wij hebben het RIVM echter in een Open Brief gewezen op ernstige tekortkomingen in hun onderzoek. Omdat de internationale wetenschap het RIVM-onderzoek maandenlang – terecht – negeerde, meende Marion Koopmans op 22 februari het kleinschalige onderzoek nog maar eens onder de aandacht te brengen via een bericht op X:
Daarop kwam de kritiek op het RIVM-onderzoek los, en die was niet mals. Zo velde Sean Mullen uit de VS een vernietigend oordeel op X:
Ook Salvatore Mattera gaat helemaal los op die kortzichtige Nederlandse onderzoekers:
N.B. Waarom vooraanstaande wetenschappers nog steeds discussies voeren op het baggermedium X, waar desinformatie bewust breed verspreid wordt, is mij een raadsel.
In ons artikel Hoeveel Covid19-besmettingen leiden tot Long Covid? in de rubriek Science gaan we wat dieper in op internationale onderzoeken naar de prevalentie van Long Covid. Er is echter nog een manier om de blijvend grote impact van Long Covid inzichtelijk te maken. Zo bespreekt Augie Ray in posts op LinkedIn elke paar maanden de statistiek van het aantal werknemers in de VS met een handicap, dus geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt. In januari 2021 (na versoepeling van de coronamaatregelen bij het beschikbaar komen van vaccins) begon het aantal gehandicapten plotseling te stijgen en tot eind 2025 steeg het nog steeds door. Sinds januari 2021 is het aantal werknemers met een handicap met 50% gestegen! De enige logische verklaring daarvoor is het nog steeds volop rondgaande en telkens muterende coronavirus.
In Nederland zijn mij weinig statistieken bekend over invaliditeit of handicaps, mogelijk omdat dit privacygevoelige informatie is. Het CBS publiceert echter wel statistieken over het aantal mensen in Nederland met een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid, o.b.v. de WAO, WIA/WGA en Wajong. In weekbericht 2026-08 heb ik voor het eerst een opzienbarende grafiek gepubliceerd op basis van die CBS-gegevens. In de grafiek hieronder worden de data verder verfijnd, door de periode te verbreden tot 2010-2025 en de gegevens per kwartaal te gebruiken.
We zien hier een geleidelijke, maar evident dalende trend van 2010 tot 2020, gevolgd door een sterke, lineaire stijging van medio 2020 tot eind 2025, waardoor het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen in 5 jaar tijd is opgelopen van 750.000 naar 820.000, dus door ziekte zijn 70.000 mensen uit het arbeidsproces verdwenen! De toename van 10% lijkt minder dramatisch dan de 50% in de VS, maar daarbij moeten we bedenken dat het in NL gaat om het aantal uitkeringen vanwege arbeidsongeschiktheid. Daarin zitten niet de werknemers die vanwege disfunctioneren (tijdelijk) in de WW gedumpt zijn, niet de werknemers die zelf gestopt zijn met werken omdat het niet meer op te brengen was, niet de onderverzekerde zelfstandigen, en evenmin de werknemers waarvan de ziekte (nog) niet erkend is door de keuringsartsen van het UWV.
In dat licht bezien is de getoonde toename, die ook niet lijkt af te remmen, wel uiterst zorgwekkend. Wat is er dan gebeurd in 2020 dat deze voortdurende stijging kan verklaren? Niet de bevolkingsgroei, want die vlakt juist af. Ook niet de vergrijzing, want boven de 67 verlaten mensen WAO en WIA en komen in de AOW. Niet de (over)sterfte door de pandemie, overledenen verdwijnen juist uit deze statistiek. Ook zeker niet de vermeende oversterfte door vaccinaties. Het zijn ook niet school- en sectorsluitingen of lockdowns, want die zijn in 2022 definitief beëindigd. Wat dan? Bestrijdingsmiddelen, PFAS, microplastics, toenemende werkdruk en stress? Hoezo dan vanaf 2020?
Wat #LoCovid betreft is de conclusie duidelijk: na invoering van de in 2021 beschikbaar gekomen vaccins werden de maatregelen tegen verspreiding van Covid19 stuk voor stuk opgeheven, omdat er veel minder ziekenhuisopnames en overlijdens waren. Vervolgens hebben heftige coronagolven grote massa’s mensen besmet en telkens herbesmet. De meesten werden er niet doodziek meer van, maar bij velen trad wel grote schade op aan diverse organen, al of niet direct zichtbaar, en leidde tot een heel scala aan ziektebeelden, zoals ME, PEM, POTS, MCAS, Parkinson, dementie en cognitieve schade, die veelal invaliderend waren, deels in ernstige mate.
Wij zullen in onze berichtgeving voorlopig blijven uitgaan van 10% van de besmettingen leidend tot langdurige klachten van Long Covid, terwijl een kwart daarvan ernstig beperkt wordt in leven en werken, dus 2,5%. Deze laatste groep betreft patiënten met ME-achtige klachten, POTS, PEM en MCAS, die vaak bedlegerig zijn en tot weinig activiteit in staat zijn.
SARS-CoV-2 Variants of Concern/Interest [info]
De relatieve voorkomens van relevante “Variants of Concern” (VOC) en “Variants of Interest” (VOI) van het SARS-CoV-2 virus in Nederland (kiemsurveillance RIVM) zouden een indicatie moeten geven welke nieuwe bedreigingen te verwachten zijn.
Het RIVM heeft op 18 maart weer een nieuwe dataset gepubliceerd met cijfers over de gevonden SARS-CoV-2 varianten in monsters (vooral uit de RIVM-infectieradar-testgroep), tot en met week 10. Ten opzichte van de vorige keer, met betrouwbare gegevens tot en met 2026 week 8, zijn dus weer 2 weken toegevoegd, week 9 en 10. In week 9 betrof het 7 monsters en in week 10 slechts 4. Deze aantallen zijn te laag om betrouwbare statistiek mee te bedrijven. In dit geval maakt het weinig uit, want zoals hierboven gebleken is is het aantal besmettingen van alle varianten samen sowieso op een historisch dieptepunt. De aantallen infecties van relevante varianten XFG, BA.3.2 en NB.1.8.1 dalen allemaal.
Als we de relatieve aandelen uit de RIVM kiemsurveillance weer combineren met onze afgeleide gegevens over het aantal infecties per dag (o.b.v. de rioolwaterdata), dan komen we tot onderstaande grafiek met het absolute aandeel van de relevante varianten in het aantal besmettingen per dag.
Hierin is goed te zien dat de enorme herfst-wintergolf in 2023 toe te schrijven is aan variant JN.1, die sterk opkwam uit een “variantensoep” van wel 5 verschillende varianten XBB.1.5, XBB.1.9, XBB.1.16, EG.5 en BA.2.86 (de directe voorganger van JN.1). KP.3 was verantwoordelijk voor de zomergolf van 2024. Deze brak af door de zomervakantie (minder verspreiding door school en werk), maar kwam terug toen de scholen weer openden en zorgde samen met recombinant XEC voor de najaarsgolf van 2024.
Ook maakt deze grafiek duidelijk dat de najaarsgolf van 2025 grotendeels op het conto van recombinant XFG (donkerrood) is te schrijven. Nieuwe variant BA.3.2 (lichtblauw) heeft slechts een marginale rol gespeeld: deze kon in de nadagen van XFG opkomen door de inmiddels opgebouwde immuniteit tegen XFG te ontwijken. BA.3.2 kon in deze vorm geen eigen golf veroorzaken, en sterft nu samen met XFG en NB.1.8.1 langzaam uit.
De “herfst”-coronagolf van 2025 is na een jaar eindelijk klaar. Het wachten is nu op de volgende “variant of interest”. Die komt zeker en zal wéér tot een golf aan besmettingen leiden, tenminste zolang overheden en instituten voor volksgezondheid (RIVM) niets doen om de carrousel van infectiegolven te stoppen en de verspreiding te beperken.
Infectieradar week 2026-11 [info]
Het percentage mensen met klachten van acute luchtweginfecties, o.b.v. meldingen door een groep vrijwilligers aan het RIVM, geeft op elk moment een idee van het besmettingsrisico op rondgaande respiratoire infecties. Op 14 maart rapporteerde 4,41% van de RIVM-testgroep een luchtweginfectie (voortschrijdend weekgemiddelde). Dat is een flinke daling t.o.v. vorige week met 5,24%, en 7,98% 2 weken geleden. Ook de heersende influenzagolf is kennelijk voorbij.
Het is interessant om deze grafiek eens te vergelijken met de interactieve grafiek die RIVM zelf publiceert in Actuele resultaten Infectieradar. Door de schaling lijkt het totale percentage luchtweginfecties (rode lijn) gemoedelijk schommelend rond de 7%, het ziet er weinig verontrustend uit. Pas als je het gevonden percentage voor de groep jongeren van 0-24 jaar toevoegt (blauwe lijn) blijkt waarom de vertikale as doorloopt tot 30%: deze hoge percentages luchtwegklachten zijn niet ongebruikelijk bij de jongeren. In de week van 16-22 februari was er een uitschieter van zelfs 29,51%! Waarschijnlijk te wijten aan “griepjes” na carnaval, maar als je bedenkt dat alleen in het zuiden van het land carnaval gevierd wordt moet daar het percentage nóg hoger zijn geweest. In onderstaande grafiek tot en met week 11 hebben we ook de groep 25-39 jaar toegevoegd (gele lijn).
Overige infecties
In de wekelijkse overzichten van diverse besmettelijke ziektes gevonden in de Nivel Peilstations hebben we de afgelopen jaren kunnen volgen dat sinds het opheffen van de maatregelen tegen Covid19 in het voorjaar van 2022 niet alleen Covid flink rondgegaan is, maar ook andere besmettelijke ziekten enorm huisgehouden hebben in Nederland. We zagen achtereenvolgens heftige uitbraken van longontsteking, RSV, mazelen, roodvonk (strep-A), kinkhoest, waterpokken, vijfde ziekte en krentenbaard (zie weekberichten). Sommige konden deels verklaard worden uit een afnemende vaccinatiegraad (mazelen, kinkhoest), maar meestal greep men in Nederland terug op het nonsens-begrip immuniteitsschuld of een “inhaaleffect van gemiste infecties door de coronamaatregelen”. Dit terwijl aantasting van het immuunsysteem door Covid19-besmettingen een veel logischer verklaring is.
In het Nivel Surveillance Bulletin van 2026 week 11 wordt de status van veel infectieziektes in NL belicht. In week 11 werden 33 monsters afgenomen, waarvan 11 positief waren: 1x influenza, 1x rhinovirus, 5x hMPV (humaan Metapneumovirus) en 3x RSV, zie onderstaande schermafdruk. In deze monsters werd geen SARS-CoV-2 gevonden.
Het RS-virus ging de laatste 3 maanden weer aan flink rond, zoals blijkt uit meldingen uit Nederlandse laboratoria. De golf is wel minder heftig dan vorige jaren.
Afgelopen herfst is men begonnen met het immuniseren van baby’s van 0 tot 6 maanden, juist omdat RSV voor deze groep zo gevaarlijk is en kan leiden tot opname op de IC en in een enkel geval zelfs tot overlijden. De prik bevat geen vaccin, maar antistoffen, zodat nauwelijks bijwerkingen verwacht worden. Het effect van deze immunisatiecampagne is in de grafiek hierboven niet goed te zien, daarvoor beschouwen we onderstaand overzicht van het aantal IC-opnames van kinderen tot 1 jaar t.g.v. een RSV-infectie:
Rond de jaarwisseling was het aantal IC-opnames veel lager dan vorige jaren, en dat is winst. De piek van 10 opnames in week 9 blijkt een tijdelijk effect te zijn geweest.
Het aantal meldingen van een influenza-achtig ziektebeeld (IAZ) aan Nivel-huisartsen wordt sinds 1 maart van dit jaar niet meer bijgehouden. Op zich is dat geen groot verlies, want het verband tussen de prevalentie van influenza en de IAZ-meldingen was nooit erg duidelijk. Mensen met influenza gaan daarvoor lang niet altijd naar de huisarts, en aan de andere kant blijken mensen die met griepachtige klachten naar de huisarts gaan in veel gevallen toch een andere infectie te hebben opgelopen. Het is wel jammer dat hiermee een langjarige monitoring van griepgolven beëindigd wordt. Vanaf nu zijn de griepgolven dus niet goed meer te vergelijken met vorige jaren.
Sinds vorig jaar kijken wij bij voorkeur naar het aantal monsters waarin Nederlandse laboratoria het influenzavirus (type A of B) hebben aangetroffen. Op diezelfde pagina Actualiteiten over griep staat onderstaande grafiek van het RIVM, waaruit blijkt dat ook het aantal onderzochte monsters met influenzavirus type A gepiekt heeft in week 7 en nu al 4 weken snel afneemt.
Het sinds het begin van vorig jaar sterk verhoogde vóórkomen van gordelroos (Herpes Zoster) blijkt bijzonder hardnekkig, vooral in de categorie 65+ is het al meer dan een jaar flink verhoogd, 30-90% meer dan normaal. Het is bekend dat het herpesvirus, latent aanwezig in veel patiënten, na ’n covidbesmetting weer kan opleven. Dat is weer één van de vele schadelijke effecten van een covidbesmetting: reactivatie van slapende virussen in ons lichaam. Er is wel een goed vaccin tegen herpes zoster, maar bijna niemand krijgt het. Het is tamelijk duur en patiënten moeten het zelf betalen. Helaas wordt er in NL evenmin ingezet op een brede vaccinatie tegen waterpokken, waarbij het Varicella Zoster virus zich in het lichaam kan nestelen en later – inderdaad -gordelroos kan veroorzaken.
Na de gebruikelijke eindejaarsdip in het aantal meldingen bij Nivel in week 52 en week 1 is de prevalentie van Herpes zoster in week 2 t/m 9 weer op het – duidelijk verhoogde – niveau van 2025 gekomen en legt daar in week 10 en 11 nog een flinke schep bovenop. Dit is een zeer zorgelijke ontwikkeling.
Ook waterpokken heeft de afgelopen winter huisgehouden. De toename was atypisch, omdat waterpokken meestal in voorjaar of zomer opspeelt. We hebben er rond de jaarwisseling diverse keren over gerapporteerd. Na een extra opleving in de weken 9 en 10 is waterpokken nu bijna weer terug op het basisniveau.
Conjunctivitis, een virale oogontsteking, is weer terug op het niveau van voorgaande jaren. We zullen daarover niet meer rapporteren. In plaats daarvan laten we het verloop van meningitis (hersenvliesontsteking) zien. In het VK is momenteel sprake van een – vooralsnog onbegrepen – uitbraak, met tientallen ernstig zieke jongeren tot gevolg. In Nederland is daarvan echter nog niets te merken blijkens onderstaande grafiek. Hopelijk blijft dit uitstapje dus een eenmalige exercitie.
Tenslotte melden we nog het groeiend aantal klachten bij de Nivel huisartsen over moeheid en zwakte de afgelopen jaren. Dit is al bijna een jaar duidelijk verhoogd. Het aantal klachten bij huisartsen blijkt het afgelopen jaar tot wel 30% hoger dan in vorige jaren. Er is wel een flinke dip te zien in de kerst- en nieuwjaarsweek. De verhoging zet zich voort in week 10 en 11.
Het ligt voor de hand dat hier vaak sprake is van ongediagnosticeerde Long Covid. Omdat niemand meer test op Covid wordt het verband met een voorafgaande Covid-besmetting gewoon niet meer gelegd.
Het Nivel-bulletin opent deze weken overigens met de melding dat het aantal hooikoortsklachten vanaf week 9 ineens is toegenomen (zie figuur hieronder). Dat gebeurt elk jaar in maart, als bloeiende bomen voor veel pollen in de lucht zorgen, maar dit jaar is de toename wel erg abrupt. Natuurlijk betreft het hier geen infectie, maar het is wel bekend dat allergische reacties, die ontstaan door overreactie van het immuunsysteem, toegenomen zijn sinds de corona-pandemie. Covid19 tast immers het immuunsysteem aan.
Oversterfte Covid19, 2026 week 10 [info]
Het CBS heeft inmiddels de 2-wekelijkse sterftecijfers weer bijgewerkt tot en met week 10 voor de leeftijdgroepen 0-65, 65-80 en 80+, gesplitst in mannen en vrouwen. We hebben het verloop van de weeksterfte volgens de ASMR-methode (die rekening houdt met de sterk veranderende leeftijdsopbouw) bijgewerkt t/m week 8 in onderstaande grafiek (klik erop voor een grote afbeelding).
De forse oversterfte vanaf week 2 zet zich voort tot week 9, en is door 68 nameldingen over week 1 t/m 8 verder verhoogd. De oversterfte in week 2 t/m 9 beloopt nu resp. 312, 244, 119, 186, 230, 252, 112 en 206. Alleen in week 10 duikt de oversterfte in de min (-136), maar de gemelde sterfte in week 10 is nog maar een voorlopige waarde. Hier komen nog veel nameldingen bij.
Genoemde oversterfte in week 2 t/m 9 van dit jaar schrijven we vooral op het conto van de heersende influenzagolf. Merk op dat de oversterfte rond de jaarwisseling de laatste 4 jaar langzaam minder heftig wordt, waarschijnlijk omdat er steeds minder mensen direct overlijden na Covid19-besmetting. Overigens is de afname in de leeftijdsgroep 80+ níet echt afgenomen. Dit jaar wordt de oversterfte voor 80+ echter gecompenseerd door ondersterfte in de leeftijdsgroep 0-65 jaar.
In onderstaande grafiek wordt de totale ASMR-oversterfte (zwarte lijn) vergeleken met het oversterfteverloop volgens het RIVM (groen) en ons oversterfteverloop o.b.v. vergelijking met het laagste kwartiel van sterfte in periode 2010-2019 (LQI, rood).
Hier is te zien dat de LQI-oversterfte (die al jaren rond de 500 extra sterfgevallen per week zit, maar deze LQI-oversterfte houdt geen rekening met de vergrijzing) en de RIVM-oversterfte beide last hebben van het “eindejaarseffect”, zelfs in nog grotere mate dan de ASMR.
De RIVM-oversterfte is niet gevoelig voor de effecten van de vergrijzing, omdat de sterfte vergeleken wordt met de verwachte sterfte o.b.v. de voorafgaande 5 jaar, dus inclusief continue extra coronasterfte. We zien dan ook dat er belangrijke verschillen optreden tussen ASMR en RIVM, vooral in perioden dat er veel covid rondgaat. Zoals in de herfst van 2024 en 2025 het geval was. Misschien dat de verschillen in de komende jaren langzaam kleiner worden, als sterfte aan een acute Covidbesmetting steeds minder vaak voorkomt, maar we weten natuurlijk nog niet hoe de sterfte t.g.v. zich opstapelende orgaanschade door Covid zich gaat ontwikkelen.
In onderstaande grafiek tenslotte hebben we de cumulatief positieve oversterfte van 2020-2026 week 10 uitgezet voor LQI, ASMR en RIVM, dat is de totale oversterfte vanaf 2020 week 12 waarbij tijdelijke ondersterfte genegeerd wordt. De totale oversterfte voor LQI is al opgelopen 185.519, voor een belangrijk deel te wijten aan de vergrijzing, de na-oorlogse geboortegolf van mensen die nu tegen de 80 lopen. De grafieken voor ASMR en RIVM lijken elkaar niet veel te ontlopen, maar het verschil zal in de loop van de jaren misschien verder oplopen. De cumulatief positieve oversterfte volgens ASMR is inmiddels opgelopen tot 62.142. Die zijn niet uitsluitend op het conto van Covid19 te schrijven, want de laatste drie jaar speelt ook de sterfte door griep weer een rol en in mindere mate door RSV. We weten overigens dat ook die infectieziekten nauwelijks slachtoffers zouden hebben geëist als we in Nederland effectieve preventie tegen de verspreiding van het coronavirus hadden ingezet.
Het CBS heeft weer een overzicht gepubliceerd over de sterfte in een heel jaar, nu over 2025. Hier staan behartenswaardige feiten in, bijvoorbeeld dat het totale aantal overledenen weer hoger is dan vorig jaar, namelijk 173.372. Er overleden meer vrouwen dan mannen. De levensverwachting van mannen is nu weer terug op het niveau van 2019, die van vrouwen is echter nog steeds 1 maand lager dan in 2019. Er worden uiteraard geen conclusies getrokken over de onderliggende oorzaken van deze trends. Over twee weken zal ik trachten de totale jaarsterfte te correleren aan de pandemie, voor nu beperk ik me tot een grafiek over het verloop van de jaarsterfte sinds 2000.
Mediaberichten
Er is brede maatschappelijke consensus dat er momenteel een groot leger aan patiënten met PAIS. Al tientallen jaren krijgen mensen na een infectie, bijvoorbeeld na influenza, Pfeiffer, Lyme of Q-koorts, langdurige klachten die sterk invaliderend zijn en nauwelijks verbeteren. Door de coronapandemie zijn daar in een paar jaar tijd meer dan 100.000 patiënten met Long Covid bijgekomen, en net als bij andere PAIS werden de klachten van deze patiënten aanvankelijk gepsychologiseerd. De vaak gepropageerde behandelingen GET (Graded Excercise Therapy) en CGT (Cognitieve Gedragstherapie) werkten dan ook averechts. In 2025 leek er eindelijk begrip te ontstaan, onderzoek van ZonMW begon resultaten af te werpen en er kwamen zelfs experimentele behandelcentra voor LongCovid-patiënten (maar niet voor andere PAIS).
Het vorige radicaal rechtse kabinet had er echter niets mee, en ook het nieuwe rechtse kabinet van D66, CDA en VVD maakte het niet beter. Femke van Rhijn signaleert dat wat er nog was aan zorg voor LongCovid-patiënten nu afgebroken dreigt te worden door de minister van VWS. Er is hoop, werd gezegd, de huisarts kan het wel afhandelen. Het nieuwe, “progressieve”, “Het Kan Wél” kabinet heeft in het coalitieakkoord geen woord gewijd aan (geld voor) de LongCovidcentra of onderzoek naar Long Covid. Zelfs al het geld voor pandemische paraatheid, waarmee het RIVM een team Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) aan het opzetten om nieuwe crises in de gezondheidszorg het hoofd te bieden, is wegbezuinigd. De voorzitter Chris van Dam van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV), zeker geen activistische club, spreekt zich uit en noemt dit zeer onverstandig. De oppositiepartijen in de Tweede Kamer trekken fel van leer, maar het kabinet wil de bezuinigingen niet terugdraaien.
Al vaker hebben we aangegeven dat de grootste bedreiging van Covid19 niet gevormd wordt door de acute infectie, gevolgd door ziekenhuisopname en overlijden. Directe sterfte aan Covid19 en ziekenhuisopnames zijn sterk verminderd doordat de overgrote meerderheid immuniteit heeft opgebouwd door (meerdere) infecties, vaccinaties en boosters. Het grootste gevaar is nu schade aan allerlei organen en langdurige, vaak ernstige klachten. Deze verminderen de kwaliteit van leven aanzienlijk en kunnen na maanden of jaren leiden tot een voortijdig einde. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het verloop van het aantal arbeidsongeschiktheiduitkeringen in Nederland hierboven. In een recent artikel in The Guardian werd het aantal verwachte gezonde levensjaren bij geboorte vergeleken voor de vier landen in het VK. Dat bleek sinds 2020 dramatisch te dalen, met 2 tot 3 jaar. Hoe zou dat nou komen?
In de Scientific American verscheen een artikel dat er de eerste 2 jaren van de pandemie waarschijnlijk 150.000 méér levens gekost hebben dan het officiële sterftecijfer aangaf. Voor ons is dat geen nieuws. Het was wereldwijd in het belang van overheden om het aantal Covid-doden zo laag mogelijk in te schatten, “om paniek te vermijden”. Er werd niet consequent op Covid19 getest en als dat wel gebeurde werd, bijvoorbeeld bij eerdere onderliggende ziektes, vaak de andere ziekte als doodsoorzaak vermeld.
Tern blijft ook krachtige betogen houden over de bedreigingen van Covid op X. Hier legt hij uit dat de door Covid verzwakte immuniteit niet alleen een hoger risico geeft om een infectie op te lopen, maar óók een grotere kans met zich meebrengt om die infectie ook weer te verspreiden. Hij schreef dit verhaal naar aanleiding van de uitbraak van meningitis in het VK. Er is weer geen speld tussen te krijgen.
Samantha Anderer berichtte over een recent onderzoeksartikel in Jama Network Open waarin de prevalentie van Long Covid tussen 2022 en 2024 gedaald zou zijn van 20% naar 14%, terwijl het herstel van Long Covid in dezelfde periode gestegen zou zijn van 51% naar 60%. Fijn natuurlijk dat Long Covid wat minder vaak optreedt en wat eerder geneest, maar dit zijn nog steeds geen percentages waar je vrolijk van wordt.
Conclusie: actueel risico [info]
Het is duidelijk dat de huidige traag verlopende coronagolf door recombinant XFG na een jaar eindelijk voorbij is. Het infectierisico is nu historisch laag. Geen garantie voor de toekomst natuurlijk, als er een nieuwe agressieve variant opduikt kan er zó weer een heftige golf zijn.
Ook de influenzagolf is voorbij. Nu de lente is begonnen zal influenza ons niet meer lastig vallen tot diep in het najaar. In tegenstelling tot COVID-19 is influenza een seizoensinfectie.
Momenteel is er dus niet veel aan acute infectieziektes. Onze grootste zorg blijft echter het zwaard van Damocles: alle schade aan onze organen door voortdurend herhaalde herinfectie, en de sterk gevarieerde ziektebeelden van Long Covid. Daar wordt veel te weinig naar gekeken en nog minder tegen gedaan.
Samen met onze partner, het World Health Network (WHN), blijven wij daarom pleiten voor méér onderzoek naar de schade veroorzaakt door Covid19, en voor méér preventie door collectieve maatregelen. WHN is in 2026 een campagne gestart om instellingen voor gezondheidszorg wereldwijd op te roepen om in ieder geval dáár preventieve maatregelen te treffen om de verspreiding van Covid19 en andere airborne infecties tegen te gaan. In een open brief aan de WHO en in enkele kwaliteitsmedia zoals de Britse Guardian, pleiten zij ervoor dat overal ter wereld in ziekenhuizen en zorginstellingen zorgmedewerkers standaard goed afsluitende mondneusmaskers (type FFP2 en N95 of beter) dragen. In de open brief laat de WHN zien dat juist in zorginstellingen, waar de meest kwetsbare mensen komen, de overdracht van gevaarlijke aerogene ziektes zoals Covid19, influenza en RSV het grootst is.
Op de website van WHN hebben we al een paar maanden een Nederlands hoekje, waar behalve onze Open Brief aan het RIVM nu ook het door ons vertaalde artikel Ja, wij blijven mondkapjes dragen te vinden is, alsmede samenvattingen van onze meest recente weekberichten. Omdat deze vragen over mondkapjes en de bescherming die ze bieden tegen veel infectieziekten, inclusief Covid19, erg verhelderend beantwoord worden, hebben wij dit stuk ook opgenomen op onze website als standaardinformatie over maskers.
Ons advies
Blijf, waar mogelijk, beschermende maatregelen nemen om besmetting te voorkomen, zolang de overheid en maatschappelijke instanties dat verzuimen:
- Draag indien mogelijk een goed masker (ffp2, ffp3) op binnenlocaties
- Vermijd massale bijeenkomsten, zeker voor langere periodes binnen
- Werk zoveel mogelijk thuis
- Als je twijfelt of je besmet bent, doe dan een zelftest, liefst meerdere dagen achtereen, óók als je geen of weinig symptomen hebt
- Dring op je werkplek of bij scholen aan op ventilatie en het gebruik van hepafilters. Laat ook thuis een hepafilter draaien.
- Houd feestjes zoveel mogelijk buiten, desnoods onder een party-tent, vooral in de zomer moet dat kunnen
- Als je de kans krijgt, laat je dan vaccineren!
We beschikken al jaren over een complete toolbox aan preventieve maatregelen, zoals te zien in het bekende “gatenkaasmodel” hieronder. De meeste maatregelen zijn de verantwoordelijkheid van de overheid, maar omdat die al jaren verstek laat gaan moeten we er zelf het beste van zien te maken met de individuele maatregelen in de eerste vijf plakjes.
Merk op dat geen van de bekende maatregelen hierboven op zich garanderen dat je een besmetting vermijdt. Met name de collectieve maatregelen rechts verlagen elk apart de kans op besmetting misschien maar met 50%. Als je ze echter consequent inzet zal het verspreidingsgetal R onder de 1 zakken, zodat elke uitbraak snel (exponentieel) zal uitdoven. Dan zijn we dus allemaal veilig! Juist dát is het cruciale belang van de collectieve maatregelen.
Zie ook onze uitgewerkte strategieën om de pandemie te bedwingen:
- Pandemieregels van de Goede Pandemie Praktijk
- Plan van het World Health Network met massaal testen
- Een haalbaar en afdoende geacht alternatief voor de gecompliceerde en onwerkbare maatregelenladders van VWS onder Ernst Kuipers:
