Actueel risico volgens LoCovid 19 september 2025
Besmettingsrisico Covid19 is HOOG maar lijkt te stagneren. Er zijn echter maar 2 extra dagen toegevoegd met significante gegevens over virusdeeltjes in rioolwater: de gegevens zijn 2 weken oud! Geschat aantal besmettingen PER DAG ~18.000 → 3 maanden later zo’n 1800 LongCovid-patiënten PER DAG erbij, waarvan ~450 ernstig gehandicapt. Verantwoordelijk voor de huidige Covid-uitbraak is de XFG-variant, die volgens de kiemsurveillance van RIVM in week 36 en 37 absoluut dominant is geworden.
Volgens RIVM infectieradar stijgt ook het aantal luchtweginfecties als geheel razendsnel de laatste maand, op 13 september stond de teller op 4,95%. Wat ons betreft staan alle seinen op rood, maar het RIVM blijft in geruststellende termen spreken: “Aantal mensen met SARS-CoV-2 nog steeds op een laag niveau in Nederland”.
Na de griepgolf de eerste maanden van 2025 was sprake van hardnekkige ondersterfte, volgens onze rekenmethode (ASMR) en die van RIVM. Mogelijk de lang verwachte terugslag van 60.000 premature coronadoden van 2020-2024. Echter in week 33 kwam een einde aan die periode. Nu is er lichte oversterfte. Met de aanzwellende Covid-golf verwachten we een verdere toename van de oversterfte.
LET OP: Algemene onderbouwing, interpretatie en achtergrond-informatie bij de rubrieken vindt u via de [info] link in headers
Virusdeeltjes in rioolwater week 2025-36 [info]
Meting 4 september: 502 (x 1011 virusdeeltjes per 100.000 inwoners) volgens Corona Lokaal, gebaseerd op rioolwatermetingen van het RIVM.
N.B. Het aantal rioolwaterzuiveringen waar corona-virusdeeltjes worden gemeten is vanaf 7 juli 2025 door RIVM teruggebracht van 311 naar 133, en de meetfrequentie werd 1x per week. Hierdoor liggen de meest recente betrouwbare meetgegevens tegenwoordig ca. 2 weken in het verleden.
In de grafiek van Corona Lokaal hieronder is de ontwikkeling van de nieuwe besmettingsgolf zichtbaar in vergelijking met de piek van eind september 2024. De grijze balkjes met onzekere meetwaarden van de laatste 9 dagen suggereren dat de piek van de huidige golf bereikt is en dat het aantal coronagevallen nu aan het dalen is. Echter, niet voor niets laten we deze gegevens weg uit onze analyse, want deze meetwaarden berusten op veel te weinig meetstations en zijn daarom niet betrouwbaar.
Landelijke spreiding van besmettingen
Op Corona Lokaal is ook de landelijke spreiding van het coronavirus te zien, over de provincies en over de afvalwaterstations. Heel Nederland, behalve Friesland, is nu ten minste lichtgeel gekleurd (rioolwaarde tussen 100 en 400), terwijl 8 provincies zelfs al donkergeel gekleurd zijn (400-800). Die verdeling moet echter met een flinke korrel zout genomen worden, want de meest recente betrouwbare metingen van Friesland, Groningen en Overijssel zijn van 19 augustus (!). Om dezelfde reden zijn de virusniveaus van individuele waterzuiveringsstations weggelaten, veel stations hebben al maandenlang geen meting meer uitgevoerd.
Verloop van aantal besmettingen per dag
Het is de moeite waard om het verband tussen virusdeeltjes in rioolwater en aantal besmettingen met Covid19 per dag, zoals gevonden door Datagraver, te gebruiken om het verloop van het aantal virusdeeltjes in rioolwater van Corona Lokaal om te rekenen naar een grafiek met het aantal dagelijkse besmettingen. Het geschatte aantal besmettingen per dag spreekt meer aan dan een abstracte rioolwaterwaarde. Dat is ook de reden dat het RIVM het huidige besmettingsniveau “laag” kan noemen, want wat zegt ons een waarde van 500 x 100 miljard virusdeeltjes per 100.000 inwoners?
Door de geïnterpoleerde, gewogen en genormeerde data van Corona Lokaal per dag te vermenigvuldigen met 36 krijgen we onderstaande grafiek, met het geschatte aantal Covid19-infecties per dag, vanaf 1 oktober 2020, het begin van de rioolwatermetingen. Op die éne dag 4 september zouden er dan 18.057 besmettingen zijn geweest over heel Nederland, en meer dan 128.000 in de voorafgaande week! Terwijl zeker 5-10% aan die besmetting klachten overhoudt die langer dan drie maanden aanhouden, Long Covid dus, waarvoor géén geneesmiddel is. Hoezo is dit niet bedreigend?
In bovenstaande grafiek zijn ook de risiconiveaus Laag, Matig, Hoog en Zeer hoog aangegeven conform onze vastgestelde tabel. Het huidige niveau, tussen de gele en oranje lijn, noemen we hoog. Als de huidige stijging nog een maand aanhoudt zal het risico, net als in 2023 en 2024, zeer hoog worden.
In onderstaande grafiek is het geschatte aantal besmettingen in het afgelopen jaar uitvergroot:
Cumulatief aantal besmettingen
Uitgaande van de besmettingen per dag kan ook het cumulatieve aantal besmettingen in een grafiek gezet worden:
Hier is bijvoorbeeld uit af te lezen dat pas in november 2022 Nederlanders gemiddeld 1x besmet waren, maar óók dat nu al 43,2 miljoen besmettingen een feit zijn, zodat nu, zo’n 34 maanden later, Nederlanders al gemiddeld 2,4x besmet zijn geweest. Vergelijk dat eens met de griep: de meeste mensen krijgen hooguit één keer in de 5 of 10 jaar griep, terwijl Covid19 nog steeds gevaarlijker én besmettelijker is dan influenza. Overigens kan het gemiddelde aantal Covid19-besmettingen sinds 2020 in werkelijkheid nog flink wat hoger uitpakken, omdat veel besmettingen zonder duidelijke symptomen verlopen. Terwijl deze asymptomatische besmettingen evengoed tot Long Covid kunnen leiden!
Besmettelijke personen
Nu er elke dag alweer zo’n 18.057 Covid-besmettingen bijkomen, en elke besmette persoon is ~10 dagen besmettelijk, volgt daaruit dat momenteel 180.057 mensen besmettelijk zijn, dat is ~1,0% van alle Nederlanders.
Het percentage op Covid19 positief geteste mensen wordt ook bijgehouden in de RIVM-testgroep voor registratie van luchtweginfecties (infectieradar). Dit percentage positieve Covid19-testen in Nederland wordt sinds augustus 2024 ook in grafiekvorm gepubliceerd op Corona-lokaal:
In deze grafiek zijn dezelfde patronen te herkennen als in de grafiek met het aantal infecties per dag hiervoor.
In de meest recente cijfers komt het percentage positieve testen op 11 september uit op 0,4%. Dit is meer dan de helft lager dan onze schatting van 1,0% hierboven. Vermoedelijk komt dat omdat veel mensen in de testgroep met luchtwegklachten een Covid19-zelftest doen, waarvan bekend is dat die vaak vals negatief zijn, ook als er al enkele dagen luchtwegklachten zijn. Bovendien wordt een besmet persoon in de week erna niet opnieuw meegeteld, terwijl deze toch vaak 1-2 weken besmettelijk blijft.
Onze waarde van 1,0% besmettelijke personen komt ook veel beter overeen met het geschatte percentage in de VS (1,8%, 1 op 55), volgens de wekelijkse nieuwsbrief van Ruth Ann Crystal.
Hoeveel Covid19-besmettingen leiden tot Long Covid?
Of en hoe vaak Covid19-besmettingen nu nog steeds tot Long Covid leiden is een vraag die in Nederland nauwelijks aandacht krijgt. De medische elite en alle media gaan er stilzwijgend van uit dat alle bekende ernstige LongCovid-patiënten (vaak wordt een aantal van ~100.000 in Nederland genoemd) in 2020 en 2021 ziek zijn geworden. Nederlandse virologen noemen wel eens percentages van 1 à 2% dat nu nog langdurige klachten houdt na besmetting. Op zich is dat al zorgwekkend véél, maar wel een slag in de lucht en strijdig met de resultaten van grote wetenschappelijke onderzoeken in het buitenland, zie ons artikel Hoeveel Covid19-besmettingen leiden tot Long Covid? in de rubriek Science. In april 2023 had het RIVM zelf nog geconcludeerd o.b.v. eigen onderzoek dat omikron minder vaak dan eerdere varianten tot langdurige klachten zou leiden, maar nog altijd zou 1 op de 10 na infectie Long Covid krijgen.
In februari van dit jaar is een meta-analyse gepubliceerd naar de prevalentie van Long Covid in verschillende nationale netwerken van de gezondheidszorg in de VS. Dat leverde grafieken op als de onderstaande, waarbij het aantal geregistreerde LongCovid-patiënten tot ver in 2023 is blijven stijgen, en 10-30% van de bevolking LongCovid-gerelateerde klachten had.
We zullen in onze weekberichten voorlopig blijven rekenen met 10% kans op Long Covid per besmetting, en een kwart daarvan zal ernstige chronische klachten betreffen, dus 2,5%. Dat dergelijke onheilspellende percentages zieken toch onopgemerkt kunnen blijven kan een gevolg zijn van het feit dat niemand zich meer test op Covid, zodat men maanden na een “milde verkoudheid” (of een besmetting helemaal zonder symptomen) werkelijk geen idee heeft waar die kortademigheid, slechte concentratie, hersenmist, vermoeidheid, hartkloppingen e.d. vandaan komen. Vaak wordt dan gedacht aan stress, aan burn-out, of dat men nu eenmaal “een dagje ouder” wordt.
In Nederland kunnen LongCovid-patiënten zich aanmelden bij C-Support, maar de drempel voor acceptatie is tamelijk hoog, terwijl slechts weinigen deze mogelijkheid kennen of zich bewust zijn van het feit dat hun slepende klachten aan Long Covid toe te schrijven zijn.
SARS-CoV-2 Variants of Concern/Interest [info]
De relatieve voorkomens van relevante “Variants of Concern” (VOC) en “Variants of Interest” (VOI) van het SARS-CoV-2 virus in Nederland (kiemsurveillance RIVM) zouden een indicatie moeten geven welke nieuwe bedreigingen te verwachten zijn. In de eerste acht maanden van dit jaar kwamen de analyses slechts mondjesmaat binnen en liepen steeds meer dan een maand achter op de actualiteit. Op 3 september heeft het RIVM echter een flinke inhaalslag gemaakt door een databestand te publiceren met betrouwbare gegevens t/m week 34, terwijl op 17 september betrouwbare gegevens t/m week 36 beschikbaar kwamen, met wel 61 samples in die week! Het RIVM heeft in de aanzwellende coronagolf geen problemen meer om voldoende testsamples binnen te krijgen.
In de grafiek hieronder zijn de ontwikkelingen in de varianten weergegeven vanaf 2023 week 10 t/m 2025 week 36 (week 37 met slechts 11 samples hebben we weggelaten). Nu is duidelijk dat recombinant XFG (“Stratus”, roze) verantwoordelijk is voor de huidige coronagolf. XFG is veruit dominant met wel 86,9% van de onderzochte samples in week 36.
Infectieradar week 2025-37 [info]
Het percentage mensen met klachten van acute luchtweginfecties, o.b.v. meldingen door een groep vrijwilligers aan het RIVM, geeft op elk moment een idee van het (algemene) besmettingsrisico. Op 13 september had 4,95% van de testgroep van het RIVM last van een luchtweginfectie (voortschrijdend weekgemiddelde). Dat is in vier weken tijd snel gestegen, het percentage is ruim verdubbeld sinds het minimum van 2,18% op 22 juli. De zomerperiode met weinig luchtweginfecties is duidelijk afgelopen. Het is bekend dat de meeste luchtweginfecties seizoensgebonden zijn en afnemen in de zomer, in tegenstelling tot Covid19 dat het hele jaar door tot uitbraken kan leiden. En we hebben gezien dat in die 4,95% nu een aanzienlijk deel (1%) de gevaarlijke Covid19-infectie betreft.
N.B. Omdat individuele dagen niet meer te onderscheiden zijn bij weergave van een periode van 5 jaar, ben ik weer overgestapt naar weekgemiddelden.
Overige infecties
In de wekelijkse overzichten van diverse besmettelijke ziektes gevonden in de Nivel Peilstations hebben we de afgelopen jaren kunnen volgen dat sinds het opheffen van de maatregelen tegen Covid19 in het voorjaar van 2022 niet alleen Covid flink rondgegaan is, maar ook andere besmettelijke ziekten enorm huisgehouden hebben in Nederland. We zagen achtereenvolgens heftige uitbraken van longontsteking, RSV, mazelen, roodvonk (strep-A), kinkhoest, waterpokken, vijfde ziekte en krentenbaard (zie weekberichten). Sommige konden deels verklaard worden uit een afnemende vaccinatiegraad (mazelen, kinkhoest), maar meestal greep men in Nederland terug op het nonsens-begrip immuniteitsschuld of een “inhaaleffect van gemiste infecties door de coronamaatregelen”. Dit terwijl aantasting van het immuunsysteem door Covid19-besmettingen een veel logischer verklaring is.
In het Nivel Surveillance Bulletin van week 37 in 2025 wordt de status van veel infectieziektes in Nederland belicht. Het aantal afgenomen monsters van respiratoire infecties was in week 37 weer laag: 8 monsters waarvan slechts 5 positief waren. Het betreffende overzicht in het bulletin zegt dus weinig. Het is merkwaardig dat het sterk toegenomen aantal luchtweginfecties kennelijk niet heeft geleid tot meer huisartsbezoek en meer onderzochte samples.
De golf van mazeleninfecties in het vroege voorjaar is gelukkig weer ingezakt, al blijven er telkens kleine uitbraken opduiken voor met name 0- tot 4-jarigen. De gestage daling van het aantal gevaccineerde kinderen is zorgelijk: bij weinig gevaarlijke infectieziekten is vaccinatie zó effectief als bij mazelen.
Dat mazeleninfecties levensgevaarlijk zijn blijkt uit het verhaal van Max, die in 2022 genezen was van leukemie en bezig was met zijn opleiding tot arts. Hij werd besmet met mazelen in mei van dit jaar, tijdens zijn coschappen. Zijn immuunsysteem was nog niet hersteld na de stamceltherapie en hij overleed enkele dagen later. Dit leert ons niet alleen dat de virusziekte mazelen gevaarlijk is, maar ook dat men in ziekenhuizen onvoldoende maatregelen neemt tegen besmetting met gevaarlijke aërogene virussen, door het dragen van goede mondneusmaskers (ffp2, ffp3). Men vertrouwt veel te veel op vaccinaties alléén, terwijl die bij gevaarlijke besmettelijke ziekten als mazelen, Covid en bv. tuberculose de verspreiding niet stoppen, hooguit vertragen.
Na de heftige uitbraak van kinkhoest in 2024, ook al zo’n vergeten infectieziekte die sinds de coronapandemie weer helemaal terug is, hebben we de verspreiding van deze akelige “honderd dagen hoest” een tijdje gevolgd in deze weekberichten. De ziekte leek weer bedwongen. Maar in week 37 is weer een verhoging te zien, dus we blijven dit kritisch volgen. Kinkhoest is vooral voor jonge kinderen levensgevaarlijk en door de antivax verhalen n.a.v. de coronavaccinaties worden minder baby’s gevaccineerd.
Het sinds het begin van dit jaar sterk verhoogde vóórkomen van gordelroos (Herpes Zoster) blijkt bijzonder hardnekkig, vooral in de categorie 65+ is het flink verhoogd dit jaar. Het is bekend dat het herpesvirus, dat latent aanwezig is in veel patiënten, na een covidbesmetting weer kan opleven, en zelfs in de daarop volgende periode tot een verhoogd risico op cardiovasculaire klachten kan leiden, volgens een recente publicatie in Nature. Er is wel een goed vaccin tegen herpes zoster, maar bijna niemand krijgt het.
Het Nivel maakt in Surveillance Bulletin week 37 ook melding van verhoogde prevalentie van krentenbaard (impetigo) deze zomer. Deze infecties lijken zelfs elk volgend jaar vanaf het begin van de Covid19-pandemie erger te worden. Voor dit jaar lijkt de ziekte gelukkig weer op zijn retour.
Tenslotte meld ik nog het groeiend aantal klachten bij de Nivel huisartsen over moeheid en zwakte de afgelopen jaren. Ook dit lijkt elk jaar toe te nemen, vooral in de zomermaanden. Het is aannemelijk dat hier vaak sprake is van ongediagnosticeerde Long Covid. De verhoging t.o.v. de jaren vóór corona bedraagt in de zomerperiode wel 15-25%.
Oversterfte Covid19, 2025 week 36 [info]
Al bijna 3 jaar lang houden we ook de wekelijkse oversterfte bij, in navolging van het CBS. Zij hielden in de jaren 2020-2023 nauwgezet bij hoeveel méér sterfgevallen er per week waren in de hele bevolking dan op grond van sterfte vóór de pandemie verwacht konden worden. Vanaf 2024 werd dit weer overgenomen door het RIVM, dat vóór 2020 ook al rapporteerde over oversterfte ten gevolge van epidemieën. Helaas baseert het RIVM traditioneel de verwachte weeksterfte in 2024 en 2025 op de sterfte in de voorafgaande 5 jaren, dus inclusief coronajaren waarin de sterfte al sterk verhoogd was.
Omdat wij bepaalde bezwaren hadden tegen de rekenmethode van het CBS, en zeker tegen die van het RIVM, hebben we ook eigen analyses opgezet. Deze hebben we aangeduid met “HMD Gemiddelde” en “HMD LQI” (Laagste Kwartiel). Deze lieten voortdurend verder oplopende hoge oversterfte zien in 2023-2025, soms tot over de 800 extra sterfgevallen per week. Sinds april 2025 hebben we daar nog een vijfde methode aan toegevoegd, ASMR (Age-Standardised Mortality Rate), om de bezwaren van de andere methoden te ondervangen. We wilden met name de vergrijzing verdisconteren, omdat we in de tijd steeds verder verwijderd raken van prepandemische weeksterftes. Daarbij kunnen demografische ontwikkelingen een doorslaggevende rol gaan spelen. De 5 methoden staan uitvoerig beschreven in ons artikel Oversterfte door Pandemie.
De actuele weeksterftes van het CBS (CBS statline) in de 3 leeftijdsgroepen zijn inmiddels bijgewerkt t/m week 36 van 2025, zie de tabellen hieronder. In de onderste rijen van beide tabellen zijn het verwachte aantal overledenen per leeftijdsgroep en de oversterfte per leeftijdsgroep weergegeven volgens de ASMR-methode, voor week 33 en 34.
| Weeksterfte per leeftijdsgroep | 0-65 | 65-80 | 80+ | Totaal |
| Aantal overledenen 2025 week 35 | 385 | 980 | 1688 | 3053 |
| Verwacht aantal overledenen 2025-35 | 413 | 961 | 1664 | 3038 |
| Oversterfte per leeftijdsgroep 2025-35 | -28 | 19 | 24 | 15 |
| Weeksterfte per leeftijdsgroep | 0-65 | 65-80 | 80+ | Totaal |
| Aantal overledenen 2025 week 36 | 318 | 944 | 1664 | 2926 |
| Verwacht aantal overledenen 2025-36 | 410 | 946 | 1665 | 3020 |
| Oversterfte per leeftijdsgroep 2025-36 | -92 | -2 | -1 | -94 |
In de weken 13 t/m 32 hadden we continu ondersterfte, tot wel 200 minder sterfgevallen dan verwacht in week 32, in totaal 1681 minder sterfgevallen dan verwacht. Kennelijk is dat deels “compensatie” voor de 2918 voortijdige overlijdens t.g.v. de griepepidemie in de eerste 12 weken van dit jaar. Misschien ook deels de lang verwachte terugslag van de bijna 60.000 coronadoden sinds het begin van de pandemie in 2020. In week 33 is een einde gekomen aan de ondersterfte met +46 oversterfte, in week 34 +17 en in week 35 +24. Mogelijk zijn dit al sterfgevallen in de huidige, langzaam opkomende coronagolf.
Over de eerste 34 weken van 2025, ten opzichte van de vorige rapportage van weeksterftecijfers, zijn in totaal 111 nameldingen gekomen van overlijdens. Dat is erg veel bij de 2-wekelijkse rapportage van het CBS, normaal is ca. 60-70. Kennelijk loopt men nu wat achter op de actualiteit met het registreren van de overledenen. Ook daarom nemen we de berekende ondersterfte van -94 in week 36 voorlopig met een korreltje zout.
In onderstaande grafiek staat het verloop van de oversterfte volgens de ASMR-methode, voor alle weken van in periode 2020-2025, uitgesplitst naar de 3 leeftijdsgroepen 0-65, 65-80 en 80+, en natuurlijk de totale oversterfte als som van die drie.
Het valt bij de Covid19-sterftepieken wel op dat de totale oversterfte in elke piek veel groter is dan de compenserende ondersterfte erna. Dit is een heel belangrijke constatering, het impliceert dat de coronapandemie heel veel slachtoffers heeft geëist die niet tot een risicogroep behoorden, gewoon mensen in de kracht van hun leven. Het duurt dan jaren voordat deze oversterfte door voortijdig overledenen gecompenseerd wordt door latere ondersterfte. Het onderscheid met de ondersterfte direct na de griepgolf zou kunnen wijzen op een verschil in karakter met Covid19-golven: covid pakt méér mensen die anders nog jaren geleefd zouden hebben!
In de grafiek hieronder is de cumulatieve oversterfte weergegeven voor de leeftijdsgroepen 0-65, 65-80, 80+ en de totale cumulatieve oversterfte. Ook hier weer groep 0-65 groen, 65-80 blauw, 80+ paars en totale groep zwart. Daarin is nog duidelijker te zien dat het totale aantal slachtoffers van Covid19 sinds maart 2020 voortdurend is blijven groeien, alleen af en toe onderbroken door een lichte terugloop, door kwetsbare mensen die door Covid19 alleen een paar maanden eerder overleden zijn. Overigens zijn deze gevallen niet minder tragisch dan “gezonde” personen die weggerukt worden uit het leven.
Het aantal slachtoffers van de coronapandemie, dat los van tijdelijke teruglopen kennelijk nog steeds groeit, gaat elk voorstellingsvermogen te boven. Als we de tijdelijke ondersterftes negeren komt het cumulatieve totale aantal extra voortijdige overlijdens tijdens de pandemie in week 36 van 2025 op 59.050! Te weinig mensen realiseren zich de ongekende omvang van deze ramp, als maatregelen tegen verspreiding “onnodig” of “disproportioneel” genoemd worden.
Inmiddels is het wel duidelijk dat de oversterftepieken door corona veel lager geworden zijn de laatste 2 jaren. De megapiek aan besmettingen in de JN.1-golf van september 2023 t/m januari 2024 liet nog scherpe pieken zien tot 500 overlijdens per week, maar de minder heftige uitbraken in juni en september 2024 leidden tot oversterftepieken van nog geen 200 extra overlijdens per week. Het aantal acute slachtoffers van een Covid19-infectie neemt duidelijk af. Dat kan liggen aan het feit dat vrijwel iedereen door infectie of door vaccinatie wel enige immuniteit heeft verworven tegen Covid.
Dit lijkt goed nieuws: zouden de effecten van de pandemie dan toch eindelijk uitdoven? Maar de keerzijde is dat Covid19 nu totaal genegeerd wordt, zodat het normaal is geworden dat iedereen 1 of 2 keer per jaar besmet wordt. In een recent artikel in de Lancet is vastgesteld dat het risico op Long Covid na herinfectie 2,6x zo hoog is als na de eerste infectie, en meer dan 6x zo hoog na de derde of volgende infectie. Voor het risico op Long Covid na de eerste infectie kwam het onderzoek al op 5-8%, dus de risico’s stapelen zich op. Dat is nu het echte gevaar van de coronapandemie (ook al noemen veel virologen Covid19 nu endemisch): het immer groeiende leger van chronisch zieken en (soms ernstig) gehandicapten door Long Covid. Het lot van veel LC-patiënten is zelfs erger dan te overlijden binnen een paar weken! Lees bijvoorbeeld het verhaal van Kelvin op de site van de Stichting LongCovid, een actieve en sportieve jongeman van 21 die geveld wordt door Long Covid en nu al anderhalf jaar aan het bed gekluisterd is.
Ook Long Covid en alle onderhuidse schade die aangebracht wordt door het SARS-CoV-2 virus zal op den duur leiden tot verhoogde sterfte. Dat was zelfs in 2024 al te zien aan een gemiddelde oversterfte van 50 per week, over het gehele jaar, dus óók buiten coronagolven. Maar dit is een langlopend effect, het wordt uitgesmeerd over jaren. Waarschijnlijk wordt het vanaf week 33 ook weer zichtbaar in de ASMR-oversterftegrafiek.
Overigens kan ook de acute sterfte door Covid19 op zeker moment weer terugkeren, als alle opgebouwde immuniteit tegen SARS-CoV-2 helemaal vervaagd zal zijn, of als er een radicaal gewijzigde variant opduikt waartegen niemand weerstand heeft, zoals toen de eerste Wuhan-variant de wereld trof en miljoenen slachtoffers veroorzaakte. Het opkomen van Covid19 in golven, waarom tijdelijke lockdowns niet helpen en hoe we wél de pandemie kunnen stoppen wordt op een briljante manier uitgelegd door Covid-bewuste twitteraar van het eerste uur Tern, in een lange draad op X, toegankelijk via Threadreader.
Voor de volledigheid voegen we hier ook nog de oversterfte-berekeningen volgens RIVM en HMD LQI toe. Het verloop van de oversterfte volgens die methoden over de hele pandemie wordt samen met het ASMR-verloop weergegeven in onderstaande grafiek.
De RIVM-methode volgt de ASMR-grafiek over het algemeen goed, liet alle coronapieken goed zien, plus de griepsterftepiek plus de lange periode van ondersterfte. Alleen in het laatste kwartaal van 2024 was volgens RIVM sprake van ondersterfte in tegenstelling tot ASMR. Dit was waarschijnlijk te wijten aan de bias in de RIVM-curve doordat ze de verwachte sterfte baseren op de voorgaande 5 coronajaren, waar de sterfte in het laatste kwartaal vaak hoog was.
HMD LQI echter noteert nog steeds hoge oversterfte, honderden extra overlijdens per week. Wij beschouwen dit nog steeds als de beste maat voor de “absolute oversterfte”, zeg maar hoeveel meer mensen in die week overlijden dan verwacht kon worden op basis van de jaren 2010-2019, naar rato van de bevolkingsgroei. Laat er geen misverstand over bestaan: deze hoge oversterfte, in week 36 nog +318 overlijdens (12,2%) is zeer reëel. Het is dan ook niet vreemd dat deze getallen blijven opduiken in vergelijkingen met oversterftes in omliggende landen, door bijvoorbeeld Van Loef Research, bij de Human Mortality database (HMD week-specific lower quartiles), Our World in Data of Euromomo.
Het punt is echter dat de HMD LQI methode geen rekening houdt met de extra sterfte door vergrijzing. Omdat de laatste jaren veel méér mensen in de leeftijdsgroepen 65-80 en 80+ zaten dan 10 jaar geleden zou je verwachten dat er ook veel meer mensen door natuurlijke oorzaken of ouderdom komen te overlijden: de babyboomers van na de oorlog zijn inmiddels bijna 80 jaar geworden en overlijden nu massaal.
Daarom zien wij de ASMR cijfers voor de oversterfte als uiteindelijk het meest betrouwbaar. Minder “spectaculair” qua oversterfte, maar veel robuuster.
De totale cumulatieve oversterfte volgens ASMR over de hele pandemie is 46.373, maar als we de tussentijdse, tijdelijke ondersterftes niet aftrekken wordt de cumulatieve oversterfte (Cum.Pos.) 59.050. We hebben dezelfde berekening ook op RIVM toegepast en komen dan op Cum.Pos. 57.441. De totale cumulatieve sterfte volgens LQI komt in 2025 week 34 al op 167.844.
Het verloop van het (positief) cumulatieve aantal pandemiedoden volgens LQI (rood), ASMR (zwart) en RIVM (groen) is weergegeven in de grafiek hieronder.
N.B. Omdat de weeksterftes door het CBS slechts één keer per 2 weken geactualiseerd worden zullen we voortaan het verloop van de oversterfte alleen publiceren in de oneven weekberichten. Oversterfte heeft bovendien weinig voorspellende waarde voor het actuele risico van Covid-besmetting. Sterfte is allang niet meer de ergst mogelijke consequentie van Covid, dat is invaliditeit door PEM, POTS of MCAS, allemaal vormen van Long Covid. Tussen besmetting en uiteindelijk overlijden aan de gevolgen kunnen maanden of zelfs jaren verstrijken.
Conclusie: actueel risico [info]
Influenza- en RSV-besmettingen zijn weer even naar de achtergrond verdwenen. Het winterseizoen met alle “gebruikelijke” luchtweginfecties is inmiddels wel van start gegaan. Ook is sprake van veel gordelroos, vooral bij ouderen, en krentenbaard, vooral bij jongeren. Kinkhoest en schurft zijn groeiende problemen sinds het begin van de pandemie. Dat alles zou een gevolg kunnen zijn van door Covid beschadigde immuunsystemen. Verder melden de Nivel huisartsen toenemende moeheid en zwakte in hun praktijk. Dat zou kunnen duiden op een groeiend effect van Long Covid. Het is daarom onthutsend dat Long Covid in Nederland zo slecht geregistreerd wordt en dat er nauwelijks geld is voor verder onderzoek.
Wij schatten het besmettingsrisico voor Covid19 nu in als HOOG, en de tendens is duidelijk stijgend. Een heftige Covid-golf in de nazomer en herfst lijkt zeer waarschijnlijk.
We kunnen niet genoeg benadrukken dat de vervelende symptomen bij besmetting met Covid19, vaak relatief milde verkoudheidsverschijnselen, in het niet vallen bij de vaak optredende lange-termijneffecten van Long Covid, mogelijk leidend tot blijvende invaliditeit, onzichtbare onderhuidse schade aan organen en versnelde mentale achteruitgang. Ernstige vormen van PEM (Post Exercitional Malaise), POTS (Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome) en MCAS (Mast Cell Activation Syndrome) zijn wellicht zelfs erger dan een plotseling overlijden. Als u wilt weten of u misschien ook Long Covid heeft, lees dan de posts van de WHN (Nederlands), bijvoorbeeld Ik voel me rot… heb ik nou Long Covid?
Als u ondanks onze alarmerende berichten denkt dat het allemaal wel meevalt en dat u goed op de hoogte bent van de risico’s van Covid19, is de Covid19-competentietest van dr. Sean Mullen een aanrader. Test uw kennis over Covid19! De test is gebaseerd op degelijk, wetenschappelijk onderzoek en deze kennis zou eigenlijk actief verspreid moeten worden door instituten als RIVM en GGD, maar deze organisaties laten het helaas afweten.
Ons advies blijft om waar mogelijk beschermende maatregelen te nemen om besmetting te voorkomen:
- Draag indien mogelijk een goed masker (ffp2, ffp3) op binnenlocaties
- Vermijd massale bijeenkomsten, zeker voor langere periodes binnen
- Werk zoveel mogelijk thuis
- Als je twijfelt of je besmet bent, doe dan een zelftest, liefst meerdere dagen achtereen, óók als je geen of weinig symptomen hebt
- Dring op je werkplek of bij scholen aan op ventilatie en het gebruik van hepafilters. Laat ook thuis een hepafilter draaien.
- Houd feestjes zoveel mogelijk buiten, desnoods onder een party-tent, in de zomer moet dat kunnen
- Als je de kans krijgt, laat je dan vaccineren!
We beschikken al jaren over een complete toolbox aan preventieve maatregelen, zoals te zien in het bekende “gatenkaasmodel” hieronder. De meeste maatregelen zijn de verantwoordelijkheid van de overheid, maar omdat die al jaren verstek laat gaan moeten we er zelf het beste van zien te maken met de individuele maatregelen in de eerste vijf plakjes.
Merk op dat geen van de bekende maatregelen hierboven op zich garanderen dat je een besmetting vermijdt. Met name de collectieve maatregelen rechts verlagen elk apart de kans op besmetting misschien maar met 50%. Als je ze echter consequent inzet zal het verspreidingsgetal R onder de 1 zakken, zodat elke uitbraak snel (exponentieel) zal uitdoven. Dan zijn we dus allemaal veilig! Juist dát is het cruciale belang van de collectieve maatregelen.
Zie ook onze uitgewerkte strategieën om de pandemie te bedwingen:
- Pandemieregels van de Goede Pandemie Praktijk
- Plan van het World Health Network met massaal testen
- Een haalbaar en afdoende geacht alternatief voor de gecompliceerde en onwerkbare maatregelenladders van VWS onder Ernst Kuipers:
