Oversterfte, ziekte en verspreiding Covid19 2024-37

Actueel risico volgens LoCovid 21 september 2024

Het risico op infectie met SARS-Cov2 blijft HOOG. De zomergolf lijkt onmiddellijk over te gaan in een najaarsgolf zonder een tussenliggend laag dal. Momenteel zijn ongeveer 1 op de 100 mensen besmettelijk. Vanaf deze week kan iedere volwassene het JN.1 vaccin van Pfizer halen (maak een afspraak op planjeprik.nl). Draag een FFP2 of FFP3 mondneusmasker op de vaccinatielocatie, want anders krijg je mogelijk Covid tegelijk met je vaccin (nergens worden mondneusmaskers gebruikt). Het blijft de vraag hoe lang we de constante oversterfte en ziekte blijven accepteren.

Oversterfte Covid19, 2024 week 36 [info]

Er blijft sprake van oversterfte, als de sterfte voor de pandemie gebruikt wordt om de verwachte sterfte te voorspellen (CBS, gemiddelde, laagste kwartiel in de grafiek hieronder). Alleen als de sterfte tijdens de pandemie (buiten de pieken) wordt gebruikt voor de verwachte sterfte, is er geen sprake van oversterfte (RIVM in de afbeelding hieronder). In eerdere weekberichten zagen we al dat de sterfte sinds het uitbreken van de pandemie beduidend hoger ligt dan voor de pandemie. Het RIVM probeert dus normaal te maken wat niet normaal is.

De percentages in de tabel hieronder laten zien dat de huidige oversterfte aanzienlijk is. Er overlijden tussen de 11,8% en 18,9% meer Nederlanders dan verwacht.

Methode	Aantal	Percentage	Totaal
CBS	326	11,8%	66.552
RIVM	-14	-0,5%	46.576
Gemiddelde	456	17,4%	110.933
Laagste kwartiel	487	18,9%	138.179

Europese vergelijking. De oversterfte in Nederland is aanzienlijk hoger dan in andere Europese landen, zoals Gijs van Loef aangeeft op Twitter:

Het is nog onduidelijk hoe dit komt. Mogelijke factoren zijn:

In Nederland worden relatief weinig boosters gebruikt. De vaccinatiegraad in Nederland was tijdens de oorspronkelijke vaccinatieronde redelijk goed vergeleken met Oost-Europa, maar bij de boosters worden er relatief weinig mensen gevaccineerd.
In de Nederlandse zorg worden er nergens beschermende mondneusmaskers gedragen. Via sociale media verneem je dat de zorg in het buitenland vaak nog wel mondneusmaskers gebruikt. Met name in de zorg zijn mensen erg kwetsbaar voor overlijden door Covid.
Mogelijk is er sprake van verschillende manieren om de oversterfte te bepalen.
Na een hoge oversterfte volgt vaak een ondersterfte (“mortality displacement”). Het vreemde is alleen dat Nederland al heel lang de hoogste oversterfte van Europa heeft.

Vergelijking met het verkeer. Nederland lijkt de hoge sterfte normaal te vinden, of in ieder geval een acceptabel gevolg van niets meer aan preventie doen. Opmerkelijk was dat de NOS deze week inging op dat we doden in het verkeer lijken te accepteren. Zo viel te lezen:

De schuld wordt dus bij de kwetsbaren gelegd. Deze moeten zichzelf beschermen. Bij Covid zie je hetzelfde met opmerkingen als “Als je bang bent, blijf je maar thuis” of “Als je bang bent, draag je zelf maar een mondkapje”. Kwetsbaren moeten zichzelf beschermen.

Zij die denken niet kwetsbaar te zijn, hoeven geen rekening met anderen te houden. Dit denken is waarschijnlijk ontstaan tijdens alle persconferenties, waarin de boodschap steeds was dat alle maatregelen er vooral waren “om de kwetsbaren te beschermen”, alsof het virus voor de rest maar een verkoudheid was. Nog steeds maakt men zich druk over “de beperkingen” die jongeren moesten ondergaan, en niet over dat jongeren herhaald besmet worden met een virus dat hun gezondheid aantast. Het artikel gaat verder:

Jezelf tegen Covid beschermen is ook eigen verantwoordelijkheid. Dat je elke dag in een stampvolle trein moet, waarin duidelijk zieke mensen zitten, en dat mensen vervelend doen over jouw mondkapje, is je eigen probleem. Niet werken of niet naar school is vaak geen optie.

Het laatste stuk uit het artikel is helemaal vreemd:

In de aantallen hierboven zien we dat tenminste 50 duizend Nederlanders aan Covid zijn overleden. Vermoedelijk hebben tenminste een half miljoen Nederlanders last van long Covid. Gedeeld door 5 jaar (eigenlijk 4,5) is dat 10 duizend doden en 100 duizend “gewonden” per jaar door Covid. In het verkeer gaat het om ongeveer 750 doden per jaar en ongeveer 8.300 ernstig en 19.400 matig gewonden. Covid zorgt voor veel meer sterfte en veel meer invaliditeit dan het verkeer. Deels valt dit te verklaren dat we wel aan preventie doen in het verkeer, maar op vaccins na, geheel niets aan preventie tegen Covid. Het omgekeerde is dus het geval: De ziektelast van het verkeer is bij lange na niet te vergelijken met Covid, en het gaat juist veel te weinig over de impact van Covid.

Low Covid Kano. Deze week is er geen draadje van Low Covid Kano op Twitter. Wel merkt Low Covid Kano op dat de zomergolf ten einde lijkt en we de herfstgolf ingaan, zoals in het screenshot hieronder te zien is.

Virusdeeltjes in rioolwater [info]

Met behulp van de data van corona-lokaal.nl verkrijgen we de grafiek hieronder voor de rioolwatermetingen. Hierin is te zien dat het aantal virusdeeltjes in het riool weer stijgt. Op 15 september worden er 817 deeltjes per 100 duizend inwoners gevonden, wat overeenstemt met ongeveer 29 duizend besmettingen per dag. Zoals hierboven aangegeven door Low Covid Kano zijn we de wintergolf ingegaan zonder eerst een echt dal te hebben bereikt.

Long Covid. In de afgelopen week waren er ongeveer 190 duizend besmettingen. Schatten hoeveel gevallen van long Covid dit oplevert, is lastig. Studies verschillen in de manier waarop long Covid wordt gemeten. De ene studie gaat uit van medische gegevens (dus een daadwerkelijke diagnose door een arts), terwijl andere studies mensen bevragen. Studies verschillen in hoeveel klachten nodig zijn voordat er sprake is van long Covid. Er zijn ook verschillen in hoe lang de klachten moeten bestaan voordat deze meegerekend worden.

De meeste studies gaan echter uit van een kans van ongeveer 10% per infectie. Met dit percentage zijn er afgelopen week ongeveer 19 duizend nieuwe gevallen van long Covid bijgekomen, of zijn bestaande gevallen ernstiger geworden (de kans dat iemand nog geen langdurige klachten heeft door Covid, zal steeds kleiner worden naar mate mensen vaker een infectie doormaken).

We weten weinig over hoeveel herstel er optreedt. De vraag is vaak ook of er werkelijk herstel optreedt, of dat mensen leren leven met de klachten (als deze niet dusdanig ernstig zijn dat ze niets meer kunnen). Het gebrek aan registratie en onderzoek helpt hierbij niet. We varen blind, terwijl de gevolgen voor de maatschappij en het welzijn hoogstwaarschijnlijk ernstig zijn.

Marlen Reusser sprak eerder al over haar ziekte, maar deze week werd duidelijk hoe ernstig ziek ze is. In haar interview spreekt ze over periodes waarin ze zich in een semi-comateuse toestand bevindt. Het is onduidelijk of ze ooit zal herstellen.

Op LinkedIn zie je helaas ook berichten dat mensen na twee jaar ziektewet de WIA instromen door long Covid, zoals deze:

Deze week gaf de Duitse minister van volksgezondheid, Lauterbach, aan dat ook in 2024 het aantal mensen met long Covid nog steeds stijgt. Dit bevestigt nog eens dat bestaande immuniteit door vaccinatie, infectie, of een combinatie hiervan onvoldoende beschermt tegen long Covid. Ook geeft Lauterbach aan dat er nauwelijks behandelingen bestaan. Desondanks zie je zelfs Lauterbach zonder FFP2/FFP3 masker bij de bijeenkomsten zitten, en vraag je je af wat er speelt.

Een mogelijke verklaring is de eerste zin van het artikel: “Auch nach dem Ende der Coronapandemie erkranken…”. Door herhaalde berichtgeving in de media, denken mensen dat de pandemie voorbij is. Mogelijk is hier sprake van ontkenning. Mensen denken dat ze zelf niets aan een probleem kunnen doen, en ontkennen daarom het probleem. Verschillende recente artikelen gaan hierop in:

Zoals hierboven aangegeven, is het voorkomen van Covid nu “eigen verantwoordelijkheid” gemaakt. Naast dat mensen vaak verplicht naar het werk of school moeten en soms zorg nodig zullen hebben en zich daar niet altijd kunnen beschermen, speelt ook nog het probleem dat de informatie om het eigen risico in te schatten vaak ontbreekt, zoals Julia Doubleday in haar meest recente stuk aangeeft. Aan de ene kant wordt iedereen, min of meer gedwongen risico te nemen:

Aan de andere kant wordt informatie bewust weggelaten:

Infectieradar [info]

Het aandeel deelnemers van de infectieradar met klachten is sterk toegenomen tot 5,2%. 0,9% meldt momenteel een positieve test. Dit is wederom lager dan de 1,2% die uit de rioolwatermetingen volgt (aangenomen wordt dat iemand 10 dagen besmettelijk is).

Dat het aantal infecties met SARS-Cov2 toeneemt, volgt ook uit de beperkte metingen van het Nivel, waarin een groot deel van de monsters deze week een infectie SARS-Cov2 betrof (roze balkjes in onderstaande grafiek).

Naast Covid komt kinkhoest ook nog steeds erg veel voor. Daar lijkt niet voor getest te worden in de monsters hierboven, maar er gaan nog steeds erg veel mensen voor naar de huisarts vergeleken met afgelopen jaren (de blauwe lijn in de grafiek hieronder is voor 2024, de andere kleuren voor andere jaren).

Ziekenhuisopnames [info]

Er zijn nog steeds geen gegevens over ziekenhuisopnames. Uit vorige golven weten we dat een toename van het aantal infecties leidt tot een toename van het aantal opnames. De vraag zal zijn hoeveel mensen zich nog laten vaccineren, hoe goed het huidige vaccin beschermt tegen de huidige varianten (het vaccin is afgestemd op de variant van afgelopen najaar, JN.1), en of we de gevolgen gaan zien van dat mensen herhaald Covid doormaken.

We zullen het niet weten, want we houden het niet meer bij. Ook dit is een voorbeeld van het weglaten van informatie. Mensen moeten zelf een keuze maken hoeveel risico ze willen nemen, maar tegelijk krijgen we de informatie niet die we nodig hebben om het risico in te schatten.

Variants of Concern (VOC) [info]

In de kiemsurveillantie van het RIVM is momenteel KP.3 dominant (groen vlak, rechts in de grafiek hieronder). Hierbij worden er nog geen metingen gedaan van hoe vaak XEC en KP3.1.1 voorkomen, die mogelijk sterker de immuniteit van eerdere infecties en het vaccin kunnen ontwijken.

Er zijn meldingen dat mensen zieker zijn van de XEC variant dan eerdere varianten. Dit kan aan de variant liggen, maar kan ook andere oorzaken hebben:

Minder mensen kiezen voor vaccinatie en het is langer geleden dat ze voor het laatst gevaccineerd zijn.
Elke infectie kan gezondheidsschade veroorzaken. Mogelijk begint de schade dusdanig op te stapelen, dat mensen zieker worden.

Of deze mensen een ziekenhuisopname nodig hebben, is niet duidelijk. Ook hebben we geen gegevens over hoe vaak mensen de eerste hulp of de huisartsenpost bezoeken voor de klachten van hun infectie. De enige informatie die we hebben, is die van sociale media, zoals het Reddit forum waarin mensen hun klachten beschrijven.

Conclusie: actueel risico [info]

Het risico op infectie en daarmee langdurige schade aan de gezondheid blijft HOOG. Het enige wat sinds 2022 nog aan preventie gedaan wordt, is het aanbieden van het vaccin. Mensen ouder dan 60 krijgen daarvoor een brief. Zij die jonger zijn dan 60 moeten de informatie dat er weer gevaccineerd wordt op andere manieren zien te verkrijgen.

Vaccineren. Vanaf deze week kun je je weer laten vaccineren. De GGD biedt momenteel het JN.1 vaccin van Pfizer aan. Later in het jaar komt misschien nog het HIPRA eiwitvaccin. Dit is een nieuw vaccin, dat net de klinische testfases heeft doorstaan. Er is daarom veel minder bekend over dit vaccin dan over het vaccin van Pfizer dat extreem nauwkeurig in de gaten is gehouden in de afgelopen jaren. De mogelijk zeer zeldzame bijwerkingen van het HIPRA vaccin zijn dus nog niet bekend.

De kans dat het Novavax vaccin dit jaar beschikbaar komt, is bijzonder klein. Dit eiwitvaccin van Novavax wordt al langer ingezet en er is daarom meer bekend over de veiligheid en effectiviteit. Het vaccin van Novavax lijkt minder bijwerkingen en meer bescherming te geven dan het vaccin van Pfizer, maar zal dit jaar waarschijnlijk niet worden aangeboden, vermoedelijk omdat het HIPRA vaccin goedkoper was.

Tenzij je eerder ernstige bijwerkingen hebt gehad van het Pfizer vaccin, is het daarom het beste niet te wachten en een afspraak in te plannen voor Pfizer. Alle volwassenen mogen een afspraak maken: De GGD controleert niet of je in aanmerking komt voor de jaarlijkse griepprik. Wel heb je nodig: Een DigiD, een identiteitsbewijs, een e-mail adres en een mobiel telefoonnummer. Ga naar https://ggdafspraak.nl/corona/plan-je-prik (planjeprik.nl) en maak een afspraak. Tijdens de afspraak zelf heb je alleen je identiteitsbewijs nodig. De gezondheidsverklaring kun je daar invullen en de QR-code in de uitnodiging is niet nodig (ze controleren je naam in de computer aan de hand van je identiteitsbewijs).

Let op: Omdat de laatste vaccinatie lang geleden is, heb je momenteel weinig immuniteit. Draag daarom een FFP2/FFP3 masker op de vaccinatielocatie (je zult waarschijnlijk de enige zijn). In de eerste twee weken na de vaccinatie zal het vaccin nog weinig bescherming geven, dus houdt daar rekening mee. Daarna blijft het verstandig FFP2/FFP3 te blijven dragen in binnenruimtes en drukke buitenruimtes. Het vaccin biedt een extra laag van bescherming, maar het beschermt niet volledig tegen infectie of long Covid. De bescherming van het vaccin houdt doorgaans ongeveer 3 maanden aan en zwakt daarna af.

Algemene oproep: Helaas is het weer nodig om dit noemen, want het gaat nog steeds mis (eigen ervaring, helaas). Laat mensen die een mondneusmasker dragen met rust. Ga niet staren, nephoesten, grapjes achter hun rug maken, overdreven lachen of vervelender doen (spugen, schoppen, slaan). Mensen die een mondneusmasker dragen hebben waarschijnlijk een goede reden om dat masker te dragen:

Ze hebben thuis een kwetsbaar persoon die ze niet ziek willen maken, of verlenen mantelzorg aan een kwetsbaar persoon.
Ze zijn zelf medisch kwetsbaar.
Ze zijn door eerdere infecties erg ziek geworden of hebben nu last van long Covid en willen dit niet erger maken.
Of ze zijn gewoon goed geïnformeerd over de gezondheidsgevolgen van (herhaalde) Covid.

Ga ook niet vragen of ze misschien ziek zijn. De kans dat je ziek raakt door iemand die een mondneusmasker draagt, is bijzonder klein:

Doordat ze een mondneusmasker dragen, lopen ze minder kans op een infectie.
Doordat ze een mondneusmasker dragen, zullen ze een infectie minder snel overdragen, mochten ze toch een infectie hebben opgelopen.

Door vervelend te doen, zet je mensen onder druk het masker niet te dragen. Daarmee dwing je ze risico’s te nemen met hun eigen gezondheid of die van anderen die ze niet willen nemen. Er is een aanzienlijke kans dat door vervelend gedrag ten opzichte van zij die een masker dragen, mensen ziek zijn geworden die niet ziek wilden worden. Houd je dus in.

Maskers werken, opnieuw. Maskers, indien gedragen, verkleinen de kans op infectie. Hieronder zie je een overzicht van resultaten uit verschillende studies (uit dit onderzoek). Vierkantjes links van de gestippelde lijn geven aan dat maskers het risico verlagen. Bijna alle vierkantjes liggen links van de gestippelde lijn.

De natuurkunde geeft ook aan dat maskers werken. In deze video wordt uitgelegd welke natuurkundige principes ervoor zorgen dat maskers deeltjes tegenhouden. Dat geldt voor chirurgische maskers, FFP2, en FFP3. De laatste twee werken echter beter, omdat ze goed aansluiten op het gezicht. De lucht moet namelijk door het masker heen om gefilterd te worden.

Kijk ook even naar dit filmpje (screenshot hieronder), waarin het verschil tussen een chirurgisch masker en een FFP3 masker nogmaals uitgelegd wordt.

Covid en de hersenen. Deze week verschenen er opnieuw berichten over hoe Covid de werking van de hersenen verstoort. We wisten dit al in 2020, maar ergens was er nog hoop dat dit gevolg zeldzaam was, dat het vooral gebeurde bij ernstige Covid, of dat het vooral gebeurde voordat er vaccins waren of bij niet-Omikron varianten. Helaas: Het treedt nog steeds op.

WSWS schrijft over het toenemende risico op neurologische aandoeningen na herhaalde Covid.
Bloomberg speculeert over of Covid voor een golf aan dementie gaat zorgen.
Time wisselt tussen of Covid of de “maatregelen” voor problemen met de hersenen heeft gezorgd. De manier waarop we zijn omgegaan met de pandemie (groepsimmuniteit ten koste van de gezondheid van mensen, oneerlijke informatie over hoe jezelf te beschermen) heeft waarschijnlijk niet geholpen. De paar weken thuisonderwijs? Dan zouden zomervakanties ook voor dementie moeten zorgen. Laat je je dus niet wijsmaken dat thuisonderwijs de hersenen van jongeren aantast.